Aleksandra Wasilkowska: "Nie regulujmy wszystkiego na siłę, bazary są potrzebne" [WYWIAD]

"Zamiast wygranitowanych "miejskich salonów" to bazary mogłyby na nowo stać się lokalnym centrum każdej dzielnicy" - mówi nam architektka Aleksandra Wasilkowska, która przekonuje, że handel uliczny jest sposobem na zdrowy rozwój polskich miast.

Agnieszka Jęksa: Według niektórych bazary to tylko syf, bałagan i podróby. Ty uważasz inaczej, dlaczego?

Aleksandra Wasilkowska: Targowiska i handel są przecież jednym z fundamentów życia i kultury. Już greckie państwa-miasta skoncentrowane były wokół agory - miejsca spotkań, życia politycznego i właśnie handlu. Współczesne bazary odzwierciedlają charakter danego społeczeństwa, często są to najbardziej różnorodne przestrzenie miasta. Polskie targowiska z lat 90. powstawały zazwyczaj bez planu, po prostu wylały się na ulice tuż po transformacji.

Zaczynało się to tak: ktoś postawił łóżko, przyjechał jakiś bus potem stawiano szczęki, a po dziesięciu latach wszyscy się przyzwyczajali, legalizowano lokalne targowisko i budowano halę. W każdym polskim mieście jest wiele takich historii. Niestety po transformacji w ramach porządkowania miasta wiele targowisk zniknęło: Stadion X-lecia, KDT na Placu Defilad lub wymarło jak Różyc na Pradze. Kioski warzywne i handel uliczny też zniknęły z centrum Warszawy, dyspensę mają tylko kwiaty.

29.06.1999 WARSZAWA  dawny bazar na placu Defilad w Warszawie, Fot. Maciej Zienkiewicz/AGENCJA GAZETA

Szkoda?

Szkoda, bo bazary to nie tylko dostęp do taniej i świeżej żywności, ale też miejsce spotkań i socjalizowania różnych kultur i grup społecznych. Są też inkubatorem przedsiębiorczości - kilku najbogatszych Polaków zaczynało przecież na straganie ulicznym. Targowiska są lokalnym miejscem pracy dla ludzi, którzy nie chcą lub nie potrafią odnaleźć się w korporacji lub w pewnym momencie stracili etat. Poznałam kilka byłych nauczycielek, które sprzedają na bazarze. Pewien warszawski bukinista pracował w znanym stołecznym teatrze. To są często bardzo trudne życiorysy. Dziś miasta powinny rewitalizować swoje bazary i zakładać kolejne, tak aby każdy mieszkaniec w 10 minut spacerem mógł kupić sobie świeże owoce i warzywa.

Jak zaczyna się bazar?

- W przypadku Różyca, jednego z najstarszych warszawskich bazarów przy ul. Targowej to była inicjatywa "króla Pragi", przedsiębiorcy i filantropa Juliana Różyckiego, który nie tylko założył targowisko na początku XX wieku, ale też finansował sierocińce i przyczynił się do rozwoju całej Pragi. Zazwyczaj jednak bazary powstają bez odgórnego planu na zasadzie samoorganizacji. Obok przystanku staje pierwszy stragan, potem pojawia się kolejny, a dopiero po pewnym czasie wyznaczony zostaję zarządca i rozbudowana architektura.

Co ciekawe, jeżeli spojrzymy na wpół legalne targowiska z lotu ptaka, widzimy tam labirynty uliczek. W całym chaosie panuje jednak ukryty porządek, bez udziału architekta powstaje uregulowana struktura przestrzenna. Zazwyczaj handel uliczny lokuje się przy ważnych węzłach komunikacyjnych, dworcach, przy dużych skrzyżowaniach i przed wejściami do budynków. W planowaniu miasta powinno się więc tę zasadę uwzględniać i w tych miejscach z góry wyznaczać miejsce na stragany.

Jakieś krzepiące przykłady z zagranicy?

- We Francji jest doskonale zorganizowany system jednodniowych bazarów, które przemieszczają się i każdego dnia są w innym miejscu dzielnicy, dzięki czemu docierają do większej liczby mieszkańców. Jest ich ponad osiemdziesiąt. Każdy wie, gdzie i o której raz w tygodniu można zrobić zakupy. Wiele głównych ulic ma po środku pas chodnika i szpaler drzew po obu stronach. Przestrzenie te idealnie pasują do wymiarów straganu i ciężarówki. Kiedy przychodzi dzień targowy, ciężarówki z towarem po prostu parkują między drzewami.

W Nowym Jorku kupcy kupują roczną licencję i mogą rozstawiać swoje stragany uliczne w wyznaczonych przez miasto miejscach. Dzięki temu są mobilni, podążają za klientami i nie muszą za każdym razem przechodzić skomplikowanej procedury pozwolenia na zajęcie chodnika.

Targowisko Santa Caterina w Barcelonie Targowisko Santa Caterina w Barcelonie, źródło: tourisminbarcelona.com

W Barcelonie działa Miejski Instytut Targowisk poświęcony edukacji, promocji i rewitalizacji hal targowych. Niektóre z nich, jak na przykład bazar Santa Catarina, to perełki architektury i atrakcje dla turystów. Londyn w swojej strategii rozwoju ma wyznaczony procentowy udział handlu ulicznego w każdej dzielnicy, a wiele placów remontuje się tak, żeby były dobre warunki do handlowania, tzn. by blaty do handlowania po zamknięciu targu mogły zamienić się w ławki.

Idąc za Jungiem handel uliczny określiłaś jako "Architekturę Cienia", czyli coś co jest zepchnięte do szarej strefy podświadomości. Co nasze stragany mówią o nas samych?

- Tkwimy w rozkroku pomiędzy wschodem, a zachodem. I wciąż leczymy kompleksy goniąc za iluzją zachodnich metropolii. Większość naszych rewitalizacji przestrzeni publicznych opiera się o estetyczny scenariusz: na bogato, multimedialnie i koniecznie dużo granitu. Często podczas dyskusji o ważnych placach słyszę określenie "salon miejski". Język odzwierciedla nasze fantazmaty. Budki i stragany z warzywami wydają nam się wstydliwym, nieestetycznym reliktem peerelowskiej przeszłości i dlatego nie ma na nie dziś odpowiedniego miejsca na planie, targowiska wypycha się na przedmieścia lub mniej reprezentacyjne rejony miasta.

Dlaczego nie wstydzimy się morza parkingów na głównych miejskich placach, a mamy kłopot z targowiskiem? Czy samochody są ładniejsze, niż stragany? Albo, czy zaparkowane auta wzdłuż chodnika są bardziej legalne od położenia ceraty ze starymi książkami?

A outdoor?

- O zaśmiecaniu reklamą mówi się przede wszystkim w kontekście braku estetyki. Ale musimy uważać, żeby sprzątając ten chaos nie posprzątać też przy okazji tego co jest jednak użyteczne, różnorodne, nieformalne, czasem wręcz kiczowate i dzikie. Nie regulujmy wszystkiego na siłę, nie każde drzewo musi być proste, nie każda ścieżka z granitu. Nieformalne przestrzenie miejskie jak na przykład Bazar Różyckiego, plaże nad Wisłą lub prawobrzeżna ścieżka rowerowa cały swój charakter czerpią z tego, że są w niewielkim stopniu uporządkowane. To właśnie ich nieformalność daje poczucie, że ta przestrzeń należy do wszystkich.

Wiele miast zmęczonych kamienną pustynią przeprowadza renaturalizację. Skuwany jest beton, do centrów miast wraca dzika zieleń. Zamiast wygranitowanych "miejskich salonów" to bazary mogłyby na nowo stać się lokalnym centrum każdej dzielnicy.

13.01.2010 WARSZAWA , ARCHITEKTKA ALEKSANDRA WASILKOWSKA NA PLACU DEFILAD .   FOT. BARTOSZ BOBKOWSKI / AGENCJA GAZETAAleksandra Wasilkowska przy dawnych halach KDT w Warszawie, Fot. Bartosz Bobkowski / Agencja Gazeta

_______

Aleksandra Wasilkowska - architektka, wiceprezeska OW SARP, ukończyła Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej oraz Ecole d'Architecture de Bretagne we Francji. Pracowała w paryskim biurze Francois Roche - R&Sie(n), od 2007 roku prowadzi własną pracownię realizując projekty w małej skali z pogranicza architektury, sztuki i teatru. Od wielu lat zajmuje się problemem handlu ulicznego, publikując książki o mieście, samoorganizacji i szarej strefie min "Warszawa jako struktura emergentna" (wyd. Fundacji Bęc Zmiana) i "Architektura Cienia" (wyd. Fundacja Inna Przestrzeń ). Wraz z zaproszonymi przez siebie kupcami, artystami, aktywistami i architektami rozwija również długofalowy projekt "Bazaristan" (rozpoczęty w ramach ESK Wrocław 2016), który stawia sobie za cel ochronę i humanizację istniejących targowisk (wideo poniżej). Jej projekty były realizowane min na Biennale Architektury w Wenecji, Seoul Art Center w Korei, Centrum Sztuki Współczesnej w Tbilisi, a także w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie i Narodowej Galerii Zachęta.

Więcej o:
Komentarze (98)
Aleksandra Wasilkowska: "Nie regulujmy wszystkiego na siłę, bazary są potrzebne" [WYWIAD]
Zaloguj się
  • Gość: moherowa zośka.

    Oceniono 1 raz 1

    Uwielbiam bazary. Robiąc zakupy na świeżym powietrzu relaksujemy się. Spotykamy też znajomych których normalnie nie ma czasu odwiedzać.Bazary są wspaniałe!!!!!!!!!

  • Gość: WO

    0

    W wielu Polskich miastach likwiduje się bazary i buduje centra handlowe i to jest głupota bo do centrów handlowych ludzie chodzą dla zabicia nudy, wiele zwykłych sklepów upada bo likwiduje się bazary które naganiały ludzi także do nich, zamiast wyremontować stare bazary, by były funkcjonalne, tanie, ładne, nowoczesne dla wszystkich buduje się kolejne centra handlowe które zabijają cały handel.

  • Gość: Gosc

    Oceniono 2 razy 2

    Bazary znikają z przyczyn politycznych.
    To ostoja szarej strefy. System i urzędnicy akceptują handel wielkopowierzchniowy w galeriach, chociaż sieci umiejętnie kształtując wynik finansowy nie odprowadzają podatków w Polsce. Co innego drobiazg placowy - tych można pogonić, bo nikt za nimi nie lobbuje.
    Wasze preferencje są trzeciorzędne, możecie nie tracić czasu.

  • aghrra

    Oceniono 4 razy -2

    Nie ma w Polsce gorszego syfu i padaki niż bazar w środku dużego miasta

  • ltte

    Oceniono 5 razy -1

    Co ona pieprzy? Jest mnóstwo miejsca na bazarowy handel w każdym mieście. Zaczyna brakować sprzedawców. Place są w połowie puste, a na budkach i pawilonach pełno jest ogłoszeń sprzedam/wynajmę. Ten interes jest słabo opłacalny. Pani najwyraźniej zatrzymała się na przełomie wieków, kiedy istotnie rajcy realizowali swoje egzotyczne pomysły odnośnie handlu.

  • Martin Tigermaan

    Oceniono 3 razy 3

    Piękna wizja p. Aleksandro! Od dawna jestem tego samego zdania. Wszystko zależy od tego jak się to "ubierze", a bazary jak ten na którym byłem w Hiszpanii mogą być tak ładne, że mogą kusić nawet turystę do odwiedzin. Na wycieczce na której byłem kiedyś to był jeden z punktów programu! Można? Zatem tak, bazary mogą być dziełami sztuki. Cały czas brakuje mi tej różnorodności u nas i profesjonalnego podejścia do tematu, bo wg mnie każdy bazar mógłby być też pięknie zaprojektowany, chociażby jak ten na Banacha. Nie powinno się likwidować zwłaszcza kultowych bazarów, a je przebudowywać w nowe dzieła sztuki (mamy wspaniałych architektów) aby stały się przyjazne i abyśmy chętnie robili zakupy tam, gdzie lubimy.

  • Gość: erg

    Oceniono 3 razy -1

    z bazarami jest inny problem - zima sa nie ogrzewane, latem nie chlodzone. Bardzo wspolczuje ludziom, ktorzy sa zmuszeni pracowac w takich warunkach.Pani Aleksandro, niech Pani postoi przy stoisku w temperaturze +5 stopni, to moze zmieni Pani swoj punkt widzenia na temat bazarow...

  • Gość: regina

    Oceniono 2 razy 2

    Nie ma nic lepszego niż dobrze zaopatrzony bazar czy targowisko. Barcelona centrum - la boqueria niezbyt czysto, ale za to jaka jakość i różnorodność? W miastach włoskich małe targi na rynkach proponujące świeże i prze smaczne warzywa i owoce. A w Warszawie co? Na hali mirowskiej się kończy za to każdy ma najbliżej do Biedrony czy innego Lidla. Le targ, z lokalnymi producentami i rolnikami został przeniesiony na obrzeża stolicy.

  • cholonek

    Oceniono 3 razy -1

    można by też sr... do rynsztoka, bo po co nam wykafelkowane kible?

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX