Socrealizm w Polsce: perły architektury PRL

Socrealizm wymyślony w ZSRR był filarem polityki kulturalnej stalinizmu. Przez lata krytykowany za nadmierną dekoracyjność i pompatyczność, dzisiaj wraca do łask. Coraz częściej słychać głosy, że to trudne dziedzictwo należy doceniać i właściwie eksponować. Socrealizm to nie tylko Pałac Kultury i Nauki. Przekonajcie się sami.
Socrealizm w Polsce: Plac Centralny w Nowej Hucie Socrealizm w Polsce: Plac Centralny w Nowej Hucie fot. Adam Golec / AG

Socrealizm w Polsce: Nowa Huta (od 1949)

Na przełomie 1946 i 1947 roku Bolesław Bierut otrzymał "propozycję nie do odrzucenia". Józef Stalin zaplanował utworzenie w Polsce wielkiego kombinatu hutniczego. Wybór padł na okolice Krakowa. Od 1949 roku zaczęto wznosić od podstaw nowe miasto.

Socrelizm w Polsce: Makieta Nowej Huty

Koncepcja urbanistyczna oparta na połowie klasycznego miasta renesansowego połączona ze specyficzną kompozycją, sprawia wrażenie harmonijnego, dobrze przemyślanego projektu. Sercem założenia jest Plac Centralny z charakterystyczną zabudową. Dzisiaj, Nowa Huta jest nie tylko symbolem socrealizmu ale i najbardziej zieloną dzielnicą Krakowa.

Socrealizm w Polsce: Nowa Huta

Socrealizm w Polsce: MDM Socrealizm w Polsce: MDM Narodowe Archiwum Cyfrowe

Socrealizm w Polsce: Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa (1950-1952)

Dzięki MDM-owi lud miał wejść do Śródmieścia. A dzięki realizmowi socjalistycznemu owo wejście miało odbyć się z rozmachem.

Socrealizm w Polsce: MDM

Nowa, monumentalna architektura raziła przepychem i zadziwiała formą. Dzisiaj MDM wciąż budzi silne emocje, choć od pewnego czasu zaczynają przeważać głosy pozytywne.

Tychy, socrealistyczne osiedle A Tychy, socrealistyczne osiedle A Fot. Przemek Jendroska/Agencja Gazeta

Socrealizm w Polsce: Nowe Miasto Tychy (1950-1982)

Chcąc w skrócie opowiedzieć historię rozwoju miasta Tychy pod względem architektonicznym, warto użyć stwierdzenia "od socrealizmu do postmodernizmu".

Socrealizm: Nowe Tychy, osiedle A

Projekt stworzony przez Kazimierza Wejcherta i Hannę Adamczewską-Wejchert dziś zalicza się do wybitnych, a zabudowa miasta obrazuje zmiany trendów w architekturze ostatnich 60 lat. Kolonia powstała w latach 50-tych, m.in. dzięki rzeźbom miała stać się socjalistyczna w treści.

Socrealizm w Polsce: Plac Hallera Socrealizm w Polsce: Plac Hallera Fot. B. Kasprzyk

Socrealizm w Polsce: Osiedle Praga II (lata 50-te)

Praga II miała być praskim MDM-em. Osiedle pomyślano tak, aby panorama Starego Miasta była widoczna możliwie ze wszystkich mieszkań. Zgodnie z panującą doktryną osiedle miało być socjalistyczne w treści i narodowe w formie. A co to znaczy? Patrząc na Pragę II wydaje się, że odpowiedzi na to pytanie bezskutecznie szukali sami projektanci. A teraz szukają jej Warszawiacy.

Socrealizm: Osiedle Praga II

Socrealizm w Polsce: Kościuszkowska Dzielnica Mieszkaniowa Socrealizm w Polsce: Kościuszkowska Dzielnica Mieszkaniowa Janusz Wójtowicz/wroclaw.naszemiasto.pl

Socrealizm w Polsce: Kościuszkowska Dzielnica Mieszkaniowa (1954-1958)

Obliczona na 4 tys. mieszkańców zabudowa KDM to najpełniejszy we Wrocławiu przykład socrealizmu. Architekci wzorowali się na polskiej (aczkolwiek czerpiącej ze wzorów francuskich) klasycyzującej architekturze okresu stanisławowskiego. Całość charakteryzuje się stonowaną i proporcjonalną formą oraz pozytywnie wpisuje się w charakter miasta.

Socrealizm w Polsce: Plac Kościuszki we Wrocławiu

Socrealizm w Polsce: Teatr Wielki w Łodzi Socrealizm w Polsce: Teatr Wielki w Łodzi Wikipedia/Lestat (Jan Mehlich)

Socrealizm w Polsce: Teatr Wielki w Łodzi (1949-1967)

Teatr Wielki jest jedną ze sztandarowych łódzkich realizacji okresu socrealizmu. Obok łódzkiego Domu Partii czy ówczesnej Centrali Przemysłu Tekstylnego, to kolejny obiekt który silnie wpłynął na pejzaż architektoniczny miasta. W jego architekturze widać także modernistyczny wpływ. Teatr Wielki w Łodzi jest drugim pod względem wielkości gmachem operowym w kraju i jednym z największych w Europie.

Socrealizm w Polsce: Teatr Wielki w Łodzi

Budynek Okręgowych Związków Zawodowych w Katowicach: Przez samego autora Henryka Buszko dzisiejszy Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego jest określany jako Budynek Okręgowych Związków Zawodowych w Katowicach: Przez samego autora Henryka Buszko dzisiejszy Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego jest określany jako "jeden z nielicznych obiektów socrealistycznych w Polsce, który nie był karykaturą". Wikipedia/Lestat (Jan Mehlich)

Socrealizm w Polsce: Budynek Okręgowych Związków Zawodowych w Katowicach (1950-1954)

Przez samego autora Henryka Buszko dzisiejszy Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego jest określany jako "jeden z nielicznych obiektów socrealistycznych w Polsce, który nie był karykaturą". Budynek budzi skojarzenia z warszawskim Domem Partii, choć brakuje charakterystycznych prześwitów.

Socrealizm w Polsce: Ministerstwo Rolnictwa Socrealizm w Polsce: Ministerstwo Rolnictwa Jacek Łagowski/ Agencja Gazeta

Socrealizm w Polsce: Ministerstwo Rolnictwa (1950-1955)

Ministerstwo Rolnictwa jest jedną z nielicznych, zrealizowanych w całości wizji architektonicznych bierutowskiego "Sześcioletniego Planu Odbudowy Warszawy".

Socrealizm w Polsce: Kolumnada Ministerstwa Rolnictwa

Gmach z monumentalną, dwurzędową kolumnadą "podpierającą niebo" był wielokrotnie krytykowany. Niezwykle ciekawym dodatkiem jest piaskowa tablica z nazwiskami autorów projektu - Grabowskiego, Jankowskiego i Knothego, będąca nawiązaniem do przedwojennego dobrego zwyczaju "podpisywania" swoich dzieł.

Socrealizm w Polsce: Tablica

Socrealizm w Polsce: Pałac Kultury i Nauki Socrealizm w Polsce: Pałac Kultury i Nauki Fot. Albert Zawada/ Agencja Gazeta

Socrealizm w Polsce: Pałac Kultury i Nauki (1952-1955)

Tego budynku nikomu nie trzeba przedstawiać.

Na pierwszym planie: uczestnicy pochodu w strojach ludowych z dekoracjami dożynkowymi. W tle Pałac Kultury i Nauki.

Pałac Kultury i Nauki jest nie tylko wizytówką Warszawy. Jest także najbardziej znanym budynkiem socrealistycznym w Polsce - jednych zachwyca swoją formą i bogatymi dekoracjami, innym przypomina minione "złe" czasy.

Socrealizm w Polsce: Dawny Dom Partii w Białymstoku, obecnie Uniwersytet Socrealizm w Polsce: Dawny Dom Partii w Białymstoku, obecnie Uniwersytet Fot. B. Kasprzyk

Socrealizm w Polsce: Dom Partii w Białymstoku (1953-1954)

Bez wątpienia budynek KW PZPR w Białymstoku jest jednym z najlepiej zachowanych przykładów architektury socrealizmu w Polsce. Nie tylko.

Socrealizm w Polsce: Dom Partii w Białymstoku

Według znawców to także najbardziej udana realizacja wojewódzkiej siedziby Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.

Socrealizm w Polsce: Dom Partii, Białystok

Więcej o:
Komentarze (72)
Socrealizm w Polsce: perły architektury PRL
Zaloguj się
  • Gość: groszorob

    Oceniono 45 razy 35

    "Osiedle pomyślano tak, aby panorama Starego Miasta była widoczna możliwie ze wszystkich mieszkań."

    I proszę, tyle mówi się że komuna nie liczyła się z ludźmi. Tymczasem osiedla projektowane były z głową, wokół budynków była przestrzeń, dużo zieleni, place zabaw dla dzieci itd. Na przykłądzie swojego osiedla zbudowanego w PRL, ale później, mogę dopisać, że dbano także o to by w pobliżu były przedszkola, żłobki, sklepy itd.

    Który z polskich deweloperów dba dzisiaj o dostępność do żłobka, który zrobił park na osiedlu?

  • polakslowian

    Oceniono 41 razy 25

    A ja wlasnie lubie PKiN i wiekszos socrealistycze budynki. Maja charakter a nie sa sa nudne kiczowate klocki ktore nam dal piekny kapitalism.

    Problem?

  • wookee89

    Oceniono 20 razy 20

    Paryżanie też często krytykują wieżę eiffla, która paradoksalnie jest symbolem miasta. Tak naprawdę jest to kawał metalu, ale przyznajcie sami, że ma swój urok :) podobnie moim zdaniem jest np. z pałacem kultury (jest chyba nawet jak dla mnie troche bardziej majestatyczny :)

  • zbycho52

    Oceniono 23 razy 19

    Zburzyc,wyrownac i zaorac,przeciez to komuna wybudowala ,nie zapomniec tez o szkolach i zakladach pracy,ktore wybudowano za czasow komuny.Ciekawe skad wezma kase na latanie budzetu,jak juz wszystko wysprzedadza co zbudowano za komuny.

  • boni.m

    Oceniono 18 razy 18

    Piekna architektura, tyle ze dzis zeszpecona grafiti i reklamami.

  • bnch

    Oceniono 15 razy 15

    @marinarz, najlepiej zburzyć i zaorać, a potem wybudować coś w nowym stylu, co znacznie gorzej przejdzie próbę czasu.

    Choćby wrocławska KDM świetnie komponuje się zarówno ze starszymi, jak i nowszymi budynkami w okolicy i to jest naprawdę dobra, ciekawa architektura. Wystarczy przemieścić się choćby na plac Dominikański, by zobaczyć, że nowoczesna architektura, ma znacząco mniej do zaproponowania. Socrealizm socrealizmowi nierówny. Trzeba patrzeć na klasę konkretnej budowli, a nie podchodzić z tępym dogmatyzmem - socrealizm? a więc trotylem go.

  • maryjan_pazdzioch

    Oceniono 13 razy 13

    Osiedla, ktore powstawaly za komuny byly bardzo przemyslane. Bylo miejsce na zielen, plac zabaw dla dzieci, budynki staly od siebie w wystarczajaco duzej odleglosci.

    Za to dzisiejsze osiedla budowane przez developerow przypominaja slumsy z Ameryki Poludniowej. Blok obok bloku, miedzy bloki wcisniety jakis skwerek z czyms co ma rzekomo byc placem zabaw dla dzieci. Wokol wszystko obsrane betonem i najlepiej murem. Najdziwniejsze, ze ludzie placa za te "apartamęty" grube pieniadze.

    Mysle, ze za jakis czas ludzie zmadrzeja i zorientuja sie, ze kupili naprawde mieszkanie w podlym slumsie za plotem. Bedzie to obciach i powod do wstydu. Obawiam sie jednak, ze zapakowanie sie w kilkudziesiecioletni lichwiarski kredyt nie pozwoli im na zmiane pogladow :-(

  • Gość: Zdziwiony

    Oceniono 12 razy 12

    Kościuszkowska Dzielnica Mieszkaniowa to dzieło PRL?! Jestem absolutnie zaskoczony! Zawsze będąc tam we Wrocławiu, oglądając plac Kościuszki, myślałem sobie "to cud, że takie ładne kamienice przetrwały wojnę". A one są powojenne!

    Zbieram szczękę z podłogi... Dobry socrealizm nie jest zły!

  • boni.m

    Oceniono 11 razy 11

    @wentyl77
    Bez ladu i skladu to sie buduje w Polsce dzis.

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX