Berolinahaus przy Alexanderplatz w Berlinie. Peter Behrens zaprojektował budynek, który porządkował miasto

W okresie Republiki Weimarskiej Alexanderplatz należał do najbardziej intensywnie użytkowanych przestrzeni miejskich Berlina — stanowił ważny węzeł komunikacyjny oraz centrum handlu i usług. Ogłoszony w 1929 roku konkurs architektoniczny miał na celu uporządkowanie tej chaotycznej struktury i nadanie Alexanderplatz wyraźnej, nowoczesnej formy. Plan urbanistyczny przygotował miejski radca budowlany Berlina, Martin Wagner. Do konkursu zaproszono pięć biur architektonicznych z Berlina i jedno z Kolonii.  Berolinahaus, zaprojektowany przez Petera Behrensa, był jednym z nielicznych obiektów, które zrealizowano zgodnie wizją Wagnera.

Peter Behrens i idea nowej architektury

Autorem projektu był Peter Behrens — jedna z najważniejszych postaci europejskiego modernizmu, twórca, który znacząco wpłynął na rozwój architektury XX wieku. W Berolinahaus Behrens zastosował zasady Nowej Rzeczowości (Neue Sachlichkeit), stawiając na racjonalność, funkcję i klarowną strukturę. Budynek miał odpowiadać potrzebom nowoczesnej metropolii: być elastyczny, funkcjonalny i dostosowany do intensywnego użytkowania, bez uciekania się do dekoracyjnych środków wyrazu.

Forma, konstrukcja i funkcja

Wzniesiony w latach 1929–1932 Berolinahaus jest ośmiokondygnacyjnym budynkiem o żelbetowej konstrukcji szkieletowej. Takie rozwiązanie umożliwiło swobodne kształtowanie przestrzeni wewnętrznych oraz duże przeszklenia elewacji. Ma 30,3 metra wysokości i powierzchnię 16 500 m².  Parter i niższe kondygnacje przeznaczono na funkcje handlowe ( 5200 m²), natomiast wyższe piętra zaprojektowano jako przestrzenie biurowe ( 7000 m² ). Ten układ funkcjonalny wpisywał się w nowoczesną typologię budynku wielofunkcyjnego, charakterystyczną dla rozwijających się centrów miejskich. Jednym z pierwszych najemców była firma odzieżowa C&A, która zajęła dwa piętra budynku.

Architektura elewacji i relacja z miastem

Elewacja Berolinahaus opiera się na regularnym rytmie poziomych pasów okien oraz wyraźnym, geometrycznym podziale. Brak ornamentu i konsekwentna powtarzalność modułów podkreślają racjonalny charakter budynku. Skala i proporcje obiektu zostały starannie dopasowane do rozległej przestrzeni Alexanderplatz, dzięki czemu architektura nie konkuruje z placem, lecz porządkuje jego pierzeję i tworzy spójne tło dla intensywnego życia miejskiego.

Zniszczenia wojenne i powojenne przekształcenia

Podczas II wojny światowej Berolinahaus doznał uszkodzeń, jednak jego zasadnicza struktura przetrwała. W 1952 roku budynek stał się siedzibą rady dzielnicy Mitte - gmach został odnowiony i przebudowany. Powojenna odbudowa, realizowana w warunkach ograniczonych środków i zmiennych priorytetów urbanistycznych, nie w pełni oddawała pierwotną koncepcję Behrensa (chociażby piaskowiec na elewacji zastąpiony został torkretem). Przez kolejne dekady budynek funkcjonował w zmodyfikowanej formie, stopniowo tracąc klarowność modernistycznego wyrazu. Ciekawostką jest takt że  w 1955 roku w Berolinahaus otwarto pierwszą w w NRD restaurację typu fast food - na parterze znajdowały się stoliki i 10 automatów do zamawiania posiłków i napojów (tylko lemoniada i cztery rodzaje piwa).  Odwiedzający najpierw musieli kupić specjalne żetony do automatów w kasie.

Renowacja i przywrócenie pierwotnego charakteru

Władze dzielnicy Mitte miały tu swoją siedzibę do 1998 roku. Berolinahaus stał pusty przez 7 lat. W 2004 roku budynek kupiła państwowa spółka, która rok później rozpoczęła remont. Prace pod okiem architekta Sergeia Tchobana zakończyły się we wrześniu 2006 roku. Kompleksowa renowacja przywróciła budynkowi charakter zbliżony do oryginalnego projektu. Odtworzono elewację zgodnie z historycznym rytmem i materiałami, jednocześnie dostosowując wnętrza do współczesnych standardów technicznych i użytkowych. Modernizacja pozwoliła zachować autentyzm architektoniczny przy jednoczesnym przywróceniu budynku do aktywnego użytkowania. Koszt remontu wyniósł około 25,5 mln euro. 

Znaczenie Berolinahaus we współczesnym Berlinie

Obecnie Berolinahaus (wraz z „bliźniaczym budynkiem” Alexanderhaus, który znajduje się naprzeciwko południowo-wschodniej fasady,także zaprojektowanym przez Behrensa) jest cenionym zabytkiem architektury modernistycznej oraz ważnym elementem tożsamości Alexanderplatz. Stanowi przykład udanej adaptacji historycznego obiektu do współczesnych potrzeb miasta i jest dowodem na to, że architektura modernistyczna — mimo swojej oszczędnej formy — potrafi zachować aktualność i funkcjonalność także w XXI wieku.