Branża budowlana odpowiada już za 50 proc. zużycia wszystkich surowców wydobywanych rocznie na świecie. Jak dać materiałom budowlanym drugie życie?

Rozwiązanie w cyrkularności?

Odpowiedzią na rosnące wyzwania jest przejście na model obiegu zamkniętego. Z analiz Arup wynika, że wykorzystanie materiałów pochodzących z odzysku może obniżyć emisje CO₂ z surowców budowlanych o 38 proc. do 2050 roku. Aby zrealizować te założenia, Arup oraz Fundacja Ellen MacArthur, która promuje rozwój gospodarki cyrkularnej, stworzyli Zestaw Narzędzi dla Budynków o Obiegu Zamkniętym (Circular Buildings Toolkit). Opiera się na czterech strategicznych filarach projektowych:

1) pierwszym jest zasada „Nie buduj”. Sugeruje maksymalne wykorzystanie istniejących obiektów poprzez ich renowację i adaptację zamiast stawiania nowych budynków;

2) drugi filar to „Buduj z myślą o długoterminowej wartości”, czyli projektowanie pod kątem trwałości, elastyczności oraz łatwości późniejszego demontażu;

3) trzecie założenie, „Buduj efektywnie”, kładzie nacisk na zużywanie mniejszej ilości nowych surowców i wykorzystywaniu elementów z odzysku;

4) ostatni filar „Buduj z właściwych zasobów”, rekomenduje wybór materiałów odnawialnych, nieszkodliwych oraz w pełni nadających się do ponownego przetworzenia.

Uzupełnieniem tych zasad jest raport „The Reuse Playbook,” który zawiera rekomendacje na poziomie globalnym oraz lokalnym. W wymiarze globalnym kluczowe jest przełamanie barier systemowych. Wymaga to cyfryzacji branży oraz standaryzacji elementów budowlanych na większą skalę. Ważne jest też wdrażanie cyfrowych paszportów materiałowych i szacowanie śladu węglowego już na etapie planowania inwestycji.

Natomiast na poziomie lokalnym wyzwanie sprowadza się do odpowiedniej organizacji prac na budowie. Zalecane działania obejmują obowiązkowe kontrole budynków przed wyburzeniem, tworzenie fizycznych, a także internetowych giełd materiałowych oraz współpraca z wykonawcami i producentami na wczesnym etapie inwestycji. Taki model pozwala na bezpieczny demontaż, selekcję, a także przechowywanie surowców. Dzięki temu trafią one do ponownego użytku zamiast na wysypiska śmieci.

Praktyka wyznacza kierunek: od wielkiej infrastruktury po zrównoważone biura

Opisane w raporcie Arup zasady i narzędzia nie są jedynie teoretycznym modelem, ale mają służyć jako praktyczne wskazówki dla sektora budowlanego. Zamiast wyburzeń oraz budowy od podstaw, coraz większy nacisk kładzie się na renowacje i modernizacje istniejących budynków. Wymusza to m.in. starzejąca się infrastruktura – na przykład w Holandii blisko 200 mostów wybudowanych w latach 1950-1960 wymaga pilnej renowacji z powodu wieloletniego zużycia materiałów konstrukcyjnych. Wyzwaniem tym zajęto się m.in. przy odnowie konstrukcji Van Brienenoord, jednego z największych mostów łukowych w Europie. Każdego dnia przejeżdża przez niego ok. 230 tys. pojazdów. Istotny wkład w realizację tego przedsięwzięcia miał również polski zespół Arup, który stworzył modele 3D, kluczowe do przeprowadzania analiz wykonalności. Dzięki temu żywotność mostu ma być przedłużona o 100 lat. Zgodnie z zasadami gospodarki cyrkularnej podczas renowacji wykorzystana zostanie część starej konstrukcji. Przedsięwzięcie to udowadnia, że wydłużanie cyklu życia ważnej infrastruktury jest realne.

– Zasady cyrkularności dawno przestały być domeną wyłącznie wielkich projektów inżynieryjnych – dzisiaj coraz silniej dyktują standardy na rynku przestrzeni komercyjnych. Doskonałym dowodem na to jest warszawska siedziba Arup. Zależy nam na pokazywaniu, że gospodarka obiegu zamkniętego to realne rozwiązania, a nie tylko teoria. Najlepiej przemawiają za tym liczby i konkretne decyzje: aż 90 proc. mebli w naszym biurze pochodzi z recyklingu, a wykończenie bazuje na materiałach z odzysku. Stworzyliśmy m.in. mozaikę z resztek płytek kuchennych, wykorzystalismy dywany z próbek o różnych fakturach oraz wykładziny z końcówek magazynowych kolekcji. Przekształciliśmy też dotychczasowe przegrody akustyczne w naścienne panele wyciszające – mówi Anna Bąk, Sustainability Leader w Arup w Polsce – Co ważne, cyrkularność to także umiejętność wykorzystania tego, co już było na miejscu.

Arup zdecydował się również na pozostawienie wielu elementów po poprzednim najemcy. Jest to ponad połowa urządzeń grzewczo-chłodzących, system chłodzenia serwerowni, nawiewniki szczelinowe wentylacyjne. Pokazuje to, że wysokie wymagania ekologiczne, dbałość o wygodę pracowników oraz ponowne użycie surowców mogą tworzyć spójną całość.

Cyrkularność w każdym detalu: zamknięty obieg we wnętrzach

Myślenie w duchu gospodarki obiegu zamkniętego nie kończy się tylko na konstrukcji mostu czy aranżacji wnętrza. Aby naprawdę zamknąć obieg materiałów, niezbędne jest zaangażowanie całego łańcucha dostaw. Istotną rolę odgrywają również producenci materiałów.

– Szczególne znaczenie w ponownym użyciu materiałów w budownictwie ma drewno. Stare płyty wiórowe mogą być rozdrabniane na zrębki, a dzięki naszej technologii recyklingu możliwe jest obecnie również odzyskiwanie włókien drzewnych z odpadów płyt MDF. Z tych surowców powstają nowe, pełnowartościowe płyty meblowe i budowlane – mówi Cristian Delaere, Sustainability Manager w Unilin Panels – Co roku nasze zakłady zamieniają ponad 900 tys. ton drewna z odzysku na nowe materiały płytowe. Dzięki temu wartościowe drewno może dłużej pozostawać w obiegu, a zapotrzebowanie na surowce pierwotne jest mniejsze. Produkty takie jak Master Oak łączą wykorzystanie materiałów w obiegu zamkniętym z wysoką trwałością i wyjątkowo realistycznym wyglądem dębu. Pozytywny ich odbiór na rynku pokazuje, że istnieje wyraźne zapotrzebowanie na materiały, które łączą design, funkcjonalność i bardziej cyrkularne wykorzystanie zasobów. Wierzymy, że rozwiązania tego typu będą odgrywać istotną rolę w przyszłości branży budowlanej i wnętrzarskiej.

Ponowne wykorzystanie materiałów ogranicza wycinkę nowych drzew i zmniejsza ilość śmieci na składowiskach. Wyraźnie obniża też ślad węglowy produktów wykończeniowych, co wpisuje się bezpośrednio w założenia budownictwa cyrkularnego.

Środowiskowa i biznesowa konieczność

Zaprezentowane w raporcie „The Reuse Playbook” wnioski oraz praktyczne przykłady z rynku udowadniają, że gospodarka obiegu zamkniętego staje się koniecznością dla branży budowlanej. Odchodzenie od zużywania surowców na rzecz ich ponownego użycia, adaptacji i recyklingu pozwala skutecznie ograniczyć emisje gazów cieplarnianych. Chroni też branżę przed rosnącymi cenami materiałów oraz przerwami w dostawach.

Dlatego wdrożenie podejścia cyrkularnego na każdym etapie inwestycji – od infrastruktury drogowej, przez obiekty kubaturowe, aż po dobór materiałów wykończeniowych – to dziś droga do budowania przewagi konkurencyjnej przy jednoczesnej ochronie zasobów planety.