Co dalej z XIX-wiecznym szaletem przy dworcu w Częstochowie? Mamy odpowiedź PKP

Trwa budząca wiele kontrowersji przebudowa dworca kolejowego w Częstochowie. Przypomnijmy, postmodernistyczny dworzec z 1996 roku jest wyburzany, a na jego miejscu ma powstać nowoczesne centrum przesiadkowe. Decyzja o rozbiórce „starego” obiektu spotkała się ze sporym sprzeciwem mieszkańców.

Przeczytaj: Bronią ikony postmodernizmu. Trwa protest przeciwko wyburzeniu dworca w Częstochowie: Nasz dworzec. Wspólna sprawa>>

W lipcu 2019 r. SARP Częstochowa i PKP S.A. ogłosiły konkurs na projekt nowego dworca kolejowego i autobusowego. Zwyciężyła koncepcja zespołu pracowni Toprojekt z Rybnika oraz NStudio i Studio Antonini z Paryża. Zobaczycie ją tu>>

Projekt również nie zyskał jednogłośnego poparcia mieszkańców– krytycy wskazywali m.in. na jego podobieństwo do jednego z obiektów w Hiszpanii (dokładniej do wzniesionego 16 lat temu basenu w La Pobla de Vallbona pod Walencją). 

Zabytkowy budynek przy peronie 1 – historia i obecny stan

Przy peronie 1 dworca w Częstochowie stoi niewielki XIX-wieczny budynek dawnego szaletu miejskiego. To najstarszy zachowany w mieście obiekt dawnej Drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej. Dziś znajduje się w stanie ruiny.

W regulaminie konkursu architektonicznego z 2019 roku zapisano konieczność jego uwzględnienia:

"(..) Koncepcja powinna także uwzględniać funkcjonalne wykorzystanie istniejącego budynku zabytkowego szaletu, należącego do wcześniej rozebranego dworca Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej".

Jednak w ponowionym w 2024 roku przetargu zapis ten został usunięty. Decyzja o pozostawieniu budynku bez zagospodarowania ponownie wzbudziła sprzeciw mieszkańców.

XIX-wieczny szalet w Częstochowie – dlaczego przetrwał?

W połowie XIX wieku szalety lokowano poza głównymi budynkami dworcowymi. Dzięki temu niewielkiemu ceglanemu obiektowi o stromym, wielospadowym dachu udało się uniknąć rozbiórki, która w latach 70. XX wieku dotknęła dawny "wiedeński" dworzec.

Swoją funkcję pełnił aż do lat 90. XX wieku, kiedy oddano do użytku postmodernistyczny gmach. Później działał tu kiosk. Od ponad dekady budynek stoi pusty i stopniowo niszczeje.

Czy budynek trafi do rejestru zabytków?

W październiku 2025 roku Wojewódzki Konserwator Zabytków wszczął postępowanie administracyjne dotyczące wpisu XIX-wiecznego budynku do rejestru zabytków. Decyzja w tej sprawie może przesądzić o jego przyszłości.

PKP rezygnuje z remontu zabytkowego obiektu

Zapytaliśmy Michała Stilgera, rzecznika prasowego PKP S.A., o plany dotyczące dalszych losów obiektu. Oto jego odpowiedź:

"Spółka PKP wykonała dokładną weryfikację i optymalizację projektu związanego inwestycją dworcową w Częstochowie. Jedną ze zmian w projekcie jest rezygnacja z remontu budynku dawnych toalet. Wynika to z faktu, że budynek ten jest znacznie oddalony od obszaru dworca i nie planowano w nim funkcji związanych z obsługą podróżnych, zatem wydatki poniesione na jego remont nie przełożyłyby się na korzyści dla pasażerów i innych użytkowników dworca. Optymalizacja zakresu inwestycji przeprowadzona przed ogłoszeniem drugiego postępowania na wybór wykonawcy robót budowlanych opierała się m.in. na uwarunkowaniach możliwego finansowania inwestycji. Dla budynku dawnego szaletu nie została potwierdzona przydatność związana z obsługą podróżnych, co ograniczyło możliwości pozyskania finansowania zewnętrznego. Ponadto należy dodać, że aktualnie Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków prowadzi postępowanie związane z ew. wpisaniem obiektu do rejestru zabytków, co wstrzymuje prowadzenie działań związanych z tym obiektem.

Obecnie budynek ten jest pustostanem i od wielu lat, m.in. z powodu braku zainteresowania ze strony najemców komercyjnych, nie pełni również funkcji handlowo-usługowych."

Czy los wszystkich tego typu obiektów jest przesądzony? Zdecydowanie nie.  Kilka lat temu, podczas remontu dworca w Sochaczewie "ocalono" miejski, dworcowy szalet z lat 1900-1902. Budynek został objęty ochroną przez włączenie do Wojewódzkiej Mazowieckiej Ewidencji Zabytków. Teraz jest odnowiony i pełni funkcję gospodarczą. 

Mamy nadzieję, że jedna z ostatnich pamiątek po dawnej Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej w Częstochowie ocaleje. 

Tymczasowy dworzec i harmonogram inwestycji

8 kwietnia br. obsługa pasażerów została przeniesiona do tymczasowego dworca kontenerowego zlokalizowanego od strony placu Rady Europy przy Rondzie Konstytucji. Do dyspozycji podróżnych są poczekalnia, toalety oraz kasy biletowe.

Zgodnie z harmonogramem zakończenie robót budowlanych planowane jest na koniec 2027 roku. Wcześniej, do końca 2026 roku, pasażerowie powinni uzyskać dostęp do wschodniego pawilonu nowego dworca od strony ul. Piłsudskiego, gdzie zostanie przeniesiona obsługa podróżnych.

Zdjęcie główne: fotopolska.eu