Dostępność bez barier. Znamy laureatów XI edycji konkursu „Lider Dostępności”

Do tegorocznej edycji konkursu zgłoszono 76 realizacji. Do finału zakwalifikowało się 29 obiektów i przestrzeni oraz 5 Kandydatów do nagrody Koordynator ds. dostępności. Kapituła Konkursu przyznała 9 nagród głównych, dwa wyróżnienia oraz wyróżnienie specjalne. 

Konkurs organizują Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji i Towarzystwo Urbanistów Polskich, a od początku odbywa się on pod Patronatem Honorowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Kategoria: Duży obiekt użyteczności publicznej

W kategorii Duży obiekt użyteczności publicznej nagrodzono nowy budynek Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego, zaprojektowany przez pracownię Projekt Praga. Sześciokondygnacyjny obiekt mieści m.in. aulę, sale dydaktyczne, laboratoria, Centrum Pomocy Psychologicznej oraz przestrzenie do pracy i odpoczynku. Rozwiązania z zakresu projektowania uniwersalnego zostały uwzględnione już na etapie przygotowywania wytycznych do konkursu architektonicznego.

---

Laureat: Wydział Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego
Inwestor: Uniwersytet Warszawski
Projekt: Projekt Praga Sp. z o.o.

Kategoria: Mały obiekt użyteczności publicznej

Dwie równorzędne nagrody przyznano w kategorii Mały obiekt użyteczności publicznej. Otrzymały je Centrum Kultury STODOŁA w Zamarskach oraz Teatr Pinokio w Łodzi.

STODOŁA łączy funkcje Gminnego Ośrodka Kultury, Ochotniczej Straży Pożarnej i biura sołtysa. Dostępność była jednym z podstawowych założeń projektu, a architektura obiektu nawiązuje do tradycyjnej zabudowy wiejskiej.

Z kolei nowa siedziba Teatru Pinokio powstała w wyniku rewitalizacji dawnej przędzalni wełny Wigencja. 

---

Laureat: Centrum Kultury STODOŁA w Zamarskach
Inwestor: Gmina Hażlach
Projekt: ARCHiTEKT Studio Projektowe Pawła Kuczyńskiego

Laureat: Teatr Pinokio w Łodzi
Inwestor: Miasto Łódź
Projekt: F-11 Pracownia Projektowa

Kategoria: Przestrzeń publiczna

W kategorii Przestrzeń publiczna w tym roku nie przyznano nagrody głównej. Kapituła przyznała natomiast dwa wyróżnienia: Ścieżce Ułatwionego Dostępu w Błędnych Skałach w Parku Narodowym Gór Stołowych oraz Otwartemu Dziedzińcowi przed Zamkiem w Poznaniu.

Ścieżka w Błędnych Skałach to około 400-metrowa dostępna pętla prowadząca pomiędzy formacjami skalnymi. Z kolei dawny parking przed poznańskim Zamkiem został przekształcony w zieloną przestrzeń przeznaczoną do spotkań i odpoczynku.

---

Wyróżnienie: Ścieżka Ułatwionego Dostępu w Błędnych Skałach
Inwestor: Park Narodowy Gór Stołowych
Projekt: Biuro projektowe Lege Artis Łukasz Wyka

Wyróżnienie: Otwarty Dziedziniec przed Zamkiem w Poznaniu
Zarządca: Centrum Kultury Zamek
Projekt: Aleksander Wadas Studio

Kategoria: Obiekt biurowy/handlowy 

Nagrodę w kategorii Obiekt biurowy/handlowy otrzymał AFI Office House przy ul. Towarowej 22 w Warszawie, zrealizowany przez AFI i Echo Investment według projektu pracowni JEMS. Budynek zaprojektowany z myślą o wszystkich użytkownikach jest przykładem nowego humanistycznego myślenia o przestrzeniach biurowych.

---

Laureat: AFI Office House, ul. Towarowa 22 w Warszawie
Inwestor: AFI, Echo Investment
Projekt: JEMS

Kategoria: Obiekt zabytkowy

W kategorii Obiekt zabytkowy również przyznano dwie równorzędne nagrody. Pierwszą otrzymała wystawa stała „Międzymurze. Podziemia Wawelu” i taras Międzymurza, drugą – budynek C-19 Wydziału Matematyki Politechniki Wrocławskiej.

Na Wawelu dostępność zabytkowej przestrzeni wspierają m.in. winda, oznaczenia kontrastowe, tyflografiki z audiodeskrypcją, audioprzewodnik z polskim językiem migowym oraz rozwiązania VR. Dostępny jest również taras widokowy i dojścia na Wzgórze Wawelskie.

Budynek C-19, zaprojektowany przez Maxa Berga na początku XX wieku to z kolei przykład udanej rewitalizacji zabytkowej architektury, w której troska o historyczny charakter obiektu idzie w parze z projektowaniem

---

Laureat: Wystawa stała „Międzymurze. Podziemia Wawelu” i taras Międzymurza
Inwestor: Zamek Królewski na Wawelu – Państwowe Zbiory Sztuki
Architekt: Sławomir Pankiewicz

Laureat: Budynek C-19 Wydziału Matematyki Politechniki Wrocławskiej
Inwestor: Politechnika Wrocławska
Projekt rewitalizacji: DEMIURG Project S.A.
Projekt tablic informacyjnych: arch. Lidia Legęć

Kategoria: Obiekt mieszkalny/hotelowy

W kategorii Obiekt mieszkalny/hotelowy nagrodzono rewitalizację trzech kamienic przy ul. Mariackiej w Katowicach, które przekształcono w zespół mieszkaniowy Katowickiego TBS. Połowę mieszkań przeznaczono dla seniorów wcześniej mieszkających w centrum miasta w lokalach niedostosowanych do ich potrzeb. Oprócz wind, podjazdów, instalacji przyzywowych i bezprogowych pryszniców zadbano również o przestrzenie wspólne – świetlicę, ogród społeczny i klub seniora.

---

Laureat: Rewitalizacja trzech kamienic na zespół mieszkaniowy Katowickiego TBS
Inwestor: Miasto Katowice
Projekt: OVO Grąbczewscy

Kategoria: Koordynator ds. dostępności 

„Lider Dostępności” to nie tylko konkurs architektoniczny. Jedna z jego kategorii jest poświęcona osobom, które w swoich instytucjach budują systemowe podejście do dostępności. Tegoroczną laureatką w kategorii Koordynator ds. dostępności została Joanna Kapa, koordynatorka ds. dostępności w Urzędzie Miejskim w Tarnowskich Górach. Od 2021 roku rozwija tam działania obejmujące m.in. dostępność architektoniczną, cyfrową oraz informacyjno-komunikacyjną. Jej działalność obejmuje również rozwój tzw. komfortek.

Wyróżnienie specjalne

Wyróżnienie specjalne przyznano za pierwszą komfortkę na stacji paliw ORLEN – MOP Gruczno-Zachód przy trasie S5. To odpowiedź na jedną z najbardziej niezaspokojonych potrzeb osób z niepełnosprawnościami, wymagających wsparcia w czynnościach higienicznych i opiekuńczych podczas podróży. Stworzone rozwiązanie wypełnia istotną lukę w dostępności infrastruktury podróżnej. 

Kategoria: Architekt/urbanista

W kategorii Architekt/urbanista nagrodzono natomiast PORT pracownię i studio architektury z Wrocławia, prowadzoną przez Józefa Franczoka i Marcina Kolanusa. Pracownia w swoich projektach zwraca uwagę nie tylko na eliminowanie barier fizycznych, lecz także na potrzeby osób neuroróżnorodnych i wpływ architektury na codzienne funkcjonowanie użytkowników.

Konkurs, którego pierwsza edycja odbyła się w 2016 roku pokazuje wielką cywilizacyjną zmianę - od „likwidowania barier” do projektowania dla różnorodności. Nagrodzone w tegorocznej edycji obiekty i przestrzenie udowadniają, że architekturę tworzymy dla społeczeństwa, które jest zróżnicowane pod względem sprawności - także dla seniora, kobiety w ciąży, osoby po operacji, rodzica z małym dzieckiem czy kogoś z czasowym lub przewlekłym ograniczeniem mobilności. 

W 2050 roku Polska będzie liczyć około 34,2 mln mieszkańców, 9,6 mln osób będzie miało 65 lat i więcej, czyli około 28 proc. całej populacji. Te liczby stawiają nas wobec bardzo konkretnej rzeczywistości i konkretnych wyzwań. Konkurs „Lider Dostępności” już dziś pokazuje, jak możemy się do tej zmiany przygotować. Z tegorocznej, jedenastej edycji płynie szczególnie ważny wniosek: architektura nie powinna być projektowana dla „przeciętnego człowieka”. Powinna być projektowana dla człowieka, którego potrzeby i sprawność zmieniają się w ciągu życia. I właśnie dlatego dostępność nie jest rozwiązaniem dla wybranej grupy, ale dla nas wszystkich; nie ogranicza architektury, ale czyni ją lepszą.