Kopalnia „Wieczorek” zmienia się w Shaft K - Katowicki Hub Gamingowo-Technologiczny. Jak przebiega transformacja zabytkowego szybu „Pułaski”?

Shaft K – nowe funkcje w zabytkowych murach

Rewitalizacja dawnej kopalni „Wieczorek” to jeden z największych projektów przekształcania terenów poprzemysłowych w Katowicach. Skala przedsięwzięcia i stopień jego skomplikowania przywodzą na myśl realizację Strefy Kultury, jednak tym razem kluczowym wyzwaniem jest prowadzenie robót w bezpośrednim sąsiedztwie zabytkowej infrastruktury górniczej.

1 sierpnia 2025 roku Katowice podpisały umowę z firmą Strabag na realizację pierwszego etapu inwestycji. Obejmuje on rewitalizację i adaptację zespołu obiektów szybu „Pułaski”, wpisanego do rejestru zabytków. Dawne budynki łaźni, lampowni, cechowni i stolarni zostaną przystosowane do nowych funkcji związanych z sektorem gamingu, e-sportu, sztucznej inteligencji i technologii cyfrowych.

Projekt zakłada również budowę podziemnego pasażu łączącego poszczególne obiekty oraz urządzenie ogólnodostępnej przestrzeni parkowej z ogrodami tematycznymi. Wartość prac przekracza 640 mln zł, z czego około 308 mln zł stanowi dofinansowanie ze środków Unii Europejskiej.

– Katowice udowodniły już, że potrafią z sukcesem rewitalizować tereny poprzemysłowe, czego przykładem jest Strefa Kultury. Jednak budowa przestrzeni Shaft K na terenie dawnej kopalni „Wieczorek” to projekt o zupełnie innej skali skomplikowania inżynieryjnego. Zdecydowaliśmy się na tę trudną i kosztowną drogę, ponieważ zależy nam na bezwzględnym zachowaniu i zabezpieczeniu historycznej tkanki szybu „Pułaski”. Zastosowanie tak zaawansowanych rozwiązań geotechnicznych pokazuje, że z najwyższym szacunkiem dla naszego górniczego dziedzictwa budujemy najnowocześniejszą Dzielnicę Nowych Technologii– mówi Marcin Krupa, prezydent Katowic.

Projekt hubu gamingowo-technologicznego przygotowało biuro projektowe AMC Andrzej M. Chołdzyński, które wygrało konkurs na koncepcję architektoniczno-urbanistyczną.

Podziemna konstrukcja w sąsiedztwie zabytkowej wieży

Jednym z najtrudniejszych zadań pierwszego etapu jest wykonanie nowej części podziemnej, która będzie pełnić funkcję pasażu. Połączy ona budynek nadszybia i sortowni z projektowanymi przestrzeniami wspólnymi, przeznaczonymi w przyszłości na sympozja, pokazy i wystawy.

Bezpośrednio obok planowanej konstrukcji znajduje się stalowa wieża wyciągowa o wysokości 45,93 m. To jeden z najbardziej charakterystycznych elementów zespołu szybu „Pułaski”, a zarazem istotny składnik przemysłowego krajobrazu Nikiszowca.

Ponadstuletnia konstrukcja wymaga szczególnej ochrony. Jej fundamenty, przenoszące przez dziesięciolecia obciążenia związane z eksploatacją szybu, znajdują się około 4 m powyżej poziomu posadowienia nowej części podziemnej. Różnica ta wymusiła zaprojektowanie specjalnego zabezpieczenia i wzmocnienia fundamentów wieży, tak aby możliwe było prowadzenie robót bez naruszenia jej stateczności.

Zachować ponad stuletnią wieżę wyciągową

Wieża wyciągowa opiera się na dwóch parach podpór. Jedna z nich znajduje się w obrębie budynku nadszybia, druga zaś została zakotwiona w zewnętrznych blokach fundamentowych. Przed rozpoczęciem prac wykonano odkrywki fundamentów do głębokości 1,85 m, co pozwoliło ocenić ich stan techniczny i opracować sposób wzmocnienia.

– Przy opracowywaniu planu podbicia wieży nie tylko analizowano konstrukcję, ale także stopniowo odkrywano fundamenty aż do głębokości 1,85 m, co pozwoliło ocenić ich aktualny stan techniczny. Finalnie zdecydowano o zabezpieczeniu fundamentów z wykorzystaniem 7 pali wierconych o długości 9 metrów (o średnicy 520 mm), zbrojonych stalowymi kształtownikami HEB 200 oraz 9 mikropali (o średnicach 350 mm i 216 mm, zbrojonych kształtownikami HEB 200 i HEB120) – mówi Anna Piechaczek-Bielecka, zastępca dyrektora ds. realizacji inwestycji oraz dyrektor Projektu HUB, Katowickie Inwestycje S.A.

Ze względu na ograniczoną przestrzeń roboczą i bliskość istniejących konstrukcji wykorzystano dwie palownice o wysokości 29 i 12 m. Roboty wymagały ścisłej koordynacji prac konstrukcyjnych, ziemnych i geotechnicznych, a także uwzględnienia czasu niezbędnego do dojrzewania betonu.

W trakcie wykonywania jednego z pali natrafiono na niezinwentaryzowaną przeszkodę podziemną. Konieczna była więc korekta pierwotnego projektu i zmiana lokalizacji elementu fundamentowego.

– Prace przy szybie „Pułaski” należą do najbardziej wymagających etapów całej inwestycji. Musimy pamiętać, że konstrukcja wieży przez ponad 100 lat przenosiła potężne obciążenia dynamiczne. Jednocześnie obok niej prowadzone są obecnie prace z wykorzystaniem ciężkiego sprzętu. Każdy etap robót fundamentowych i ziemnych musiał być szczegółowo przemyślany i realizowany z bezwzględnym przestrzeganiem planu, uwzględnieniem kontroli naprężeń i statyki obiektu – mówi Jarosław Łuczyński, dyrektor ds. realizacji inwestycji, Katowickie Inwestycje S.A.

Ceglane elewacje i detale pod szczególną ochroną

Po zakończeniu prac zabezpieczających wieża wyciągowa pozostanie jednym z głównych punktów kompozycyjnych Shaft K. Nowa architektura podziemna zostanie zintegrowana z historycznym zespołem zabudowy, a jej dach będzie jednocześnie ogólnodostępną przestrzenią parkową z miniogrodami tematycznymi.

Zakończenie pierwszego etapu inwestycji zaplanowano na wiosnę 2028 roku. Przed wykonawcą pozostają między innymi prace konserwatorskie przy ceglanych elewacjach i zabytkowej ślusarce okiennej.

Budynki szybu „Pułaski” reprezentują charakterystyczną dla Górnego Śląska architekturę przemysłową, w której istotną rolę odgrywają zarówno ceglane powierzchnie, jak i detale wykonane z kształtek ceramicznych. Ich renowacja będzie wymagała indywidualnego podejścia, dostosowanego do stanu zachowania poszczególnych fragmentów historycznej substancji.

Zakres prac obejmie oczyszczenie i konserwację oryginalnego lica ceglanego, uzupełnienie ubytków, wymianę i odtworzenie szkliwionych kształtek oraz naprawę spoin. Celem jest zachowanie autentyczności materiałów i detali, które współtworzą architektoniczną tożsamość dawnej kopalni.

Transformacja „Wieczorka” w Katowicki Hub Gamingowo-Technologiczny pokazuje, jak trudnym zadaniem jest wprowadzanie nowych funkcji do zabytkowej infrastruktury przemysłowej. W Shaft K współczesne rozwiązania konstrukcyjne i technologiczne mają służyć nie zastąpieniu historycznej architektury, lecz jej dalszemu użytkowaniu.