Strefy ciszy w szkołach. Dlaczego samo pochłanianie dźwięku nie wystarczy?

Ostatnie badania zorganizowane na większą skalę przez wiarygodną, państwową jednostkę pochodzą z 2012 r., przeprowadził je Centralny Instytut Ochrony Pracy - Państwowy Instytut Badawczy (CIOP-PIB). Wynika z nich jasno, że w czasie przerwy w szkołach poziom hałasu osiąga 80–90 dB. Szczególnie dotkliwy w podstawówkach, gdzie średni poziom hałasu jest o 5–6 dB wyższy niż w szkołach ponadpodstawowych. To natężenie porównywalne z ruchem na autostradzie czy pracą kosiarki spalinowej.

Dziś wartości tych wskaźników mogą być jeszcze bardziej niepokojące, a ich wpływ na zdrowie uczniów - bardziej szkodliwy. Szkoły raczej się nie powiększyły, a liczba uczniów drastycznie wzrosła. W latach 2022-2024 pojawił się bowiem w liceach i technikach „podwójny rocznik”. Nie lepiej jest w podstawówkach, bo choć w małych miejscowościach liczba uczniów spada, to ogólnie w skali Polski w roku szkolnym 2025/26 do szkół podstawowych uczęszczało 3,3 mln uczniów, o 46,3 tys. więcej niż w poprzednim roku szkolnym. Ten wzrost GUS tłumaczy wprowadzeniem obowiązku szkolnego dla dzieci z Ukrainy oraz efektem przesunięć demograficznych.

Przeludnione szkoły to przede wszystkim hałas. Czynnik, który w połączeniu z social mediami coraz bardziej wpływa na przebodźcowanie. Nadmiar dźwięków, ludzi, informacji wpływa na kryzys układu nerwowego młodych ludzi. A to z kolei prowadzi do agresji, słabych wyników w nauce i pogorszenia zdrowia zarówno ciała, jak i psychiki uczniów.

Czy cisza może leczyć?

Miejscem odreagowania dla uczniów stają się tzw. kąciki relaksu. Wiele szkół już je ma, inne masowo planują ich realizację, często z wykorzystaniem budżetu Rady Rodziców. Z reguły są kolorowe, zachęcające do spędzania w nich czasu. W takich strefach pojawiają się miękkie fotele i kanapy, dmuchane pufy. Ale w aranżacji nie chodzi jedynie o wygląd. Ważne jest to czego nie widać okiem, ale wpływa na organizm – komfort akustyczny.

Podstawowy błąd pojawia się często już na etapie wyboru miejsca. – Strefy powinny być projektowane jako realne miejsca regeneracji, a nie tylko wydzielone fragmenty korytarza. Podstawą ich skuteczności są rozwiązania akustyczne, które pochłaniają dźwięk, ograniczają pogłos i pomagają zatrzymać hałas przed jego przenikaniem do sal lekcyjnych oraz innych pomieszczeń– wyjaśnia Romuald Wilk, Wood Wool Heradesign Specification Manager z firmy z Knauf Ceiling Solutions.

I właśnie ta kompleksowość w kształtowaniu przyjaznej akustyki jest kluczowa. Nie wystarczy jedynie pochłanianie dźwięku, czym kierują się często architekci. Zbyt intensywne wygłuszenie pomieszczenia powoduje efekt „martwej akustyki”, a to wcale nie sprzyja dobremu samopoczuciu. Kiedy sufit czy ściany całkowicie pochłaniają odbijające się dźwięki organizm człowieka zaczyna się czuć jak w czarnej dziurze – oczy widzą, ale uszy nie słyszą tła akustycznego, a brak spójności sensorycznej mózg stara się równoważyć podwyższeniem czułości słuchu. Wtedy każdy dźwięk np. szelest książek, rozmowa, odgłosy jedzenia zaczynają męczyć. 

– Strefę ciszy trzeba świadomie zaprojektować: oczywiście ograniczyć pogłos, ale jednocześnie kontrolować przenikanie dźwięku z zewnątrz – tłumaczy Romuald Wilk. I jak podkreśla pomimo tego, że Knauf Ceiling Solutions dostarcza rozwiązania na sufity i ściany, to projektowanie wnętrz rozumie szerzej. – Akustyka jest integralną część architektury, równie istotną jak światło, proporcje czy dobór materiałów– mówi.

Multimateriałowość łączy design i stronę użytkową

Ekspert zauważa, że ciszy nie projektuje się jednym materiałem. – Można, a nawet trzeba łączyć różne materiały. Dlatego mamy tak szeroki wybór sufitów i okładzin. Rozwiązania mineralne, metalowe, drewniane i z wełny drzewnej oferują odmienne właściwości użytkowe oraz estetyczne– informuje Romuald Wilk. Pozwala to architektom komponować przestrzeń warstwowo: dobierać rozwiązania do wymaganych parametrów akustycznych, sposobu użytkowania pomieszczenia w szkole – inaczej planuje się akustykę dla stref relaksu, inaczej dla sal gimnastycznych czy stołówek. 

I co najważniejsze - projektanci mogą też przygotować projekt dla placówki szkolnej dopasowany do możliwości finansowych. Tam, gdzie budżety na realizację są wyższe można „zaszaleć”, ale nawet przy podstawowym budżecie odpowiedni dobór sufitów i okładzin pozwala osiągnąć dobry efekt akustyczny i wizualny. 

Nawet zabawa kształtem pozwala osiągnąć zupełnie różne wnętrza. Sufit nie musi być gładki, pochłanianie dźwięku równie dobrze dają też pionowe Baffle czy kształty wyspowe, wiszące nad głowami uczniów.

- Najlepsza akustyka pozostaje niemal niezauważalna. Przecież ani nauczyciel, ani uczeń nie zastanawia się nad czasem pogłosu czy sposobem rozchodzenia się fal dźwiękowych. Albo czuje się spokojniej i łatwiej się koncentruje, albo przeszkadza mu hałas. Czuje to od razu po wejściu do danego pomieszczenia– podsumowuje Romuald Wilk z Knauf Ceiling Solutions.

Nic więc dziwnego, że moda na designerskie strefy relaksu z nowoczesnych biurowców w końcu zawitała też do szkół. Charakter tych wnętrz, zachwycających wzrok i słuch użytkowników, czerpie siłę ze złożoności. Bo jak słusznie zauważał w późnym okresie swojej twórczości, w latach 50., architekt Le Corbusier: prawdziwa architektura nie kończy się na geometrii – ona musi współbrzmieć z otoczeniem i poruszać ludzkie zmysły, stając się syntezą sztuk: wzroku, dotyku i słuchu.