Tak będzie wyglądał Dom Zero Krzysztofa Stanowskiego. Cztery bryły ukryte w lesie – projekt Exterio Architektura

Punktem wyjścia do projektu Domu Zero była fascynacja wcześniejszą realizacją pracowni Exterio Architektura – Rezydencją (z) Lewitujących Domów. Jej charakterystyczna forma zwróciła uwagę Krzysztofa Stanowskiego, który postanowił odnaleźć budynek w rzeczywistości. Poszukiwania, prowadzone między innymi podczas przejażdżek rowerowych po okolicy, doprowadziły go do pracowni Marcina Klukowskiego.

Tak rozpoczęła się współpraca, której efektem jest projekt domu jednorodzinnego powstającego pod Warszawą. Wcześniejsza realizacja nie stała się wzorem do skopiowania, lecz punktem wyjścia do rozmowy o potrzebach przyszłych mieszkańców, charakterze działki i sposobie organizacji przestrzeni.

Od potrzeb rodziny do koncepcji czterech brył

Prace projektowe poprzedził szczegółowy wywiad z inwestorem. Architekt chciał poznać codzienne zwyczaje rodziny i określić, jakich przestrzeni potrzebują jej członkowie. Na tej podstawie przygotowano zestawienie pomieszczeń wraz z ich funkcjami i zakładanymi powierzchniami. Ważny był zarówno podział na strefę wspólną, prywatną i rekreacyjną, jak i zapewnienie miejsca do pracy oraz osobnych przestrzeni dla dzieci.

Wśród podstawowych założeń znalazły się również spadziste dachy, maksymalne ograniczenie widoczności domu od strony ulicy oraz otwarcie wnętrz na otaczający działkę las.

Jednym z pierwszych kroków było wyznaczenie czterech najważniejszych przestrzeni, które miały mieć widok na drzewa: salonu, sypialni rodziców oraz dwóch pokoi dziecięcych. Liczba cztery stała się następnie motywem organizującym całą koncepcję. Dom ma służyć czteroosobowej rodzinie, a jego bryłę podzielono na cztery wyraźne segmenty, określane przez architekta również jako wieże.

Każdy z nich odpowiada innej części programu funkcjonalnego. Jedna mieści przestrzeń wspólną, kolejna należy do rodziców, a dwie pozostałe przeznaczono dla dzieci. W ten sposób podział funkcjonalny znalazł bezpośrednie odzwierciedlenie w architekturze.

Cztery wieże zamiast zwartej bryły

Zamiast projektować jeden rozległy budynek, Marcin Klukowski rozczłonkował jego formę na cztery smukłe, wertykalne części. Wysokie bryły ze stromymi, graficznymi dachami przywodzą na myśl abstrakcyjne domy ustawione pomiędzy drzewami. Ich proporcje i rytm nawiązują do pionowych pni, a przesunięcia poszczególnych segmentów pozwalają tworzyć pomiędzy nimi przestrzenie otwierające się na ogród.

Podział bryły ma nie tylko znaczenie kompozycyjne. Pozwala również ograniczyć optyczną skalę budynku, który dzięki rozczłonkowaniu ma mniej dominować nad leśnym otoczeniem. Jednocześnie poszczególne części zyskują własną tożsamość, pozostając elementami jednej, spójnej kompozycji.

W projekcie symbolika liczby cztery została powiązana z czterema obszarami, które porządkują założenia architektoniczne: strukturą, technologią, atmosferą i naturą. Nie są to wyłącznie hasła opisujące ideę budynku. Każde z nich znajduje odzwierciedlenie w konkretnych rozwiązaniach projektowych.

Prefabrykacja i różne technologie budowlane

Technologia jest jednym z istotnych elementów projektu, przede wszystkim ze względu na harmonogram realizacji. Budowa domu jest dokumentowana w cyklu „Stan Surowy”, dlatego tempo prac i sposób wykonania konstrukcji stanowią ważną część całego przedsięwzięcia.

Projekt zakłada połączenie kilku technologii. Część podziemna zostanie wykonana w technologii monolitycznej, natomiast nadziemna – z prefabrykowanych elementów żelbetowych. Uzupełnią je prefabrykowane elementy stalowe oraz drewniane elementy konstrukcji dachów.

Zastosowanie prefabrykacji ma ułatwić organizację prac i przyspieszyć montaż poszczególnych części budynku. Konstrukcja Domu Zero łączy więc różne rozwiązania technologiczne, dobierane z myślą o wymaganiach projektu i założonym tempie realizacji.

Zamknięty od ulicy, otwarty na ogród

Charakter domu zmienia się w zależności od strony, z której jest oglądany. Od frontu budynek ma sprawiać wrażenie zwartego i masywnego. Ciemna elewacja oraz kompozycja czterech brył budują obraz architektury zapewniającej mieszkańcom prywatność i poczucie schronienia. Architekt porównuje tę część założenia do zamku lub twierdzy – obiektu, który od zewnątrz jest zamknięty, ale wewnątrz zapewnia bezpieczeństwo.

Inaczej zaprojektowano elewację od strony ogrodu. Tutaj bryły otwierają się za pomocą dużych przeszkleń, które zapewniają kontakt wnętrz z otaczającą zielenią. Nadwieszone fragmenty pięter tworzą podcienie, stanowiące dodatkową przestrzeń użytkową i osłonę przed słońcem oraz deszczem.

Kontrast pomiędzy obiema stronami budynku jest jednym z podstawowych elementów jego kompozycji. Dom od strony ulicy ma chronić prywatność mieszkańców, natomiast od ogrodu – otwierać się na otoczenie i zacierać granicę pomiędzy wnętrzem a krajobrazem.

Architektura wpisana w leśny krajobraz

Natura jest czwartym filarem koncepcji Domu Zero. To właśnie istniejący las w dużej mierze określił sposób kształtowania bryły, proporcje budynku i rozwiązania elewacyjne. Ciemna kolorystyka ma pomóc architekturze wtopić się w otoczenie, a wertykalny układ czterech segmentów nawiązuje do rytmu drzew. Zamiast konkurować z krajobrazem, budynek ma wpisywać się w jego strukturę.

Relacja działa również w drugą stronę. Dzięki dużym przeszkleniom drzewa stają się integralną częścią widoków z wnętrza. Zmieniający się w ciągu dnia i kolejnych pór roku krajobraz współtworzy atmosferę domu. Las nie pełni więc wyłącznie funkcji dekoracyjnego tła, ale jest jednym z elementów kształtujących doświadczenie przestrzeni.

Dom Zero został pomyślany jako miejsce funkcjonujące na styku dwóch światów: zamkniętej, zapewniającej prywatność przestrzeni mieszkalnej i otaczającej ją natury.

Dom Zero na oczach widzów Kanału Zero

Projekt i budowa domu są dokumentowane w cyklu „Stan Surowy” publikowanym na Kanale Zero. Widzowie mogą śledzić kolejne etapy przedsięwzięcia – od założeń koncepcyjnych i decyzji projektowych po realizację konstrukcji i pojawiające się na budowie wyzwania.

Historia Domu Zero pokazuje również, w jaki sposób wcześniejsza realizacja architektoniczna może stać się początkiem współpracy i inspiracją do stworzenia zupełnie nowego projektu. Marcin Klukowski nie powiela rozwiązań zastosowanych w Rezydencji (z) Lewitujących Domów, lecz rozwija sposób myślenia o architekturze, w którym forma wynika z potrzeb mieszkańców i charakteru miejsca.

W Domu Zero liczba cztery porządkuje zarówno program funkcjonalny, jak i kompozycję budynku. Cztery osoby, cztery bryły i cztery założenia – struktura, technologia, atmosfera i natura – tworzą podstawę koncepcji, której ostateczny kształt zweryfikuje realizacja.