Wystawa "Mycelium. Formy z królestwa grzybów" w Muzeum Architektury we Wrocławiu.

Grzybnia – mycelium – ukryta pod powierzchnią gleby, wewnątrz obumarłych konarów  i w tkankach roślin, rozrasta się, tworząc rozległą, niemal bezkresną sieć.  Jej cienkie nici przenoszą energię, informacje i substancje odżywcze, łącząc pozornie odrębne organizmy w jeden układ. To właśnie dzięki tym niewidzialnym relacjom ekosystemy potrafią się odradzać, przystosowywać i trwać.

Wystawa "Mycelium. Formy z królestwa grzybów" prowadzi ku temu, co zwykle pozostaje ukryte. Grzybnia pojawia się tu nie tylko jako organizm biologiczny, lecz także jako metafora rzeczywistości utkanej z zależności. W epoce kryzysu klimatycznego, społecznego rozproszenia i gwałtownych przemian technologicznych coraz wyraźniej odczuwamy, że żaden byt nie istnieje w oderwaniu od innych. Pod widzialną powierzchnią świata trwa nieustanna wymiana – cicha, rozproszona i pozbawiona jednego centrum.

Prezentowane na wystawie prace przedstawiają kompozyt grzybniowy jako medium architektury, materiał budowlany oraz przedmiot eksperymentów projektowych i badań naukowych. Wykorzystanie grzybni można rozpatrywać w trzech powiązanych wymiarach: estetycznym, semantycznym i materiałowym. Każdy z nich prowadzi do ponownego przemyślenia relacji pomiędzy architekturą, technologią i środowiskiem

Wymiar estetyczny

Grzybnia jest aktywnym uczestnikiem procesu twórczego – współkształtuje formę i ujawnia procesy, które nie podlegają pełnej kontroli człowieka. Projektant określa geometrię oraz warunki wzrostu, jednak ostateczny wygląd obiektu zależy również od właściwości organizmu, substratu, wilgotności, temperatury i czasu. Powstająca forma jest rezultatem współdziałania projektanta, żywej materii i środowiska.

Architektura oddziałuje na środowisko i ludzi znacznie dłużej, niż trwa proces jej projektowania  i powstawania, a trwałość przez stulecia należała do najważniejszych kryteriów architektonicznego piękna. Nie każdy materiał i element powinien jednak istnieć równie długo. Materiał odporny na rozkład jest uzasadniony w konstrukcji projektowanej na dziesięciolecia, lecz może stać się obciążeniem w przypadku krótkotrwałego życia wyposażenia, aranżacji wystawy lub czasowego pawilonu.  Nie możemy odrzucić cechy trwałości, lecz powinniśmy dopasować czas życia materiału do określonej funkcji. Kompozyty na bazie grzybni pokazują tę możliwość: mogą powstawać  z odpadów rolniczych, wzrastać w zaprojektowanych formach, a po zakończeniu użytkowania ulegać biodegradacji. 

Produkcja przemysłowa przyzwyczaiła nas do materiałów jednorodnych, powtarzalnych  i pozbawionych śladów powstawania. Biokompozyty na bazie grzybni podważają ten model.  Ich barwa, faktura i struktura zależą od gatunku grzyba, rodzaju substratu oraz warunków wzrostu. Różnice pomiędzy elementami nie muszą oznaczać wady – mogą stanowić naturalny zapis procesu ich powstawania. Niedoskonałość przestaje być defektem wymagającym ukrycia. Staje się materialnym świadectwem życia.

Wymiar semantyczny

Grzybnia tworzy rozległe sieci połączeń, uczestniczy w rozkładzie materii i obiegu substancji odżywczych, wspierając funkcjonowanie całych ekosystemów.  W architekturze staje się metaforą współzależności, adaptacji i regeneracji. Projektowanie inspirowane jej logiką oznacza tworzenie przestrzeni zdolnych do zmiany, naprawy i budowania więzi – zarówno w wymiarze materialnym, jak i społecznym. Architektura nie jest tu rozumiana wyłącznie jako skończona forma, lecz jako proces rozwijający się w czasie i pozostający  w relacji z otoczeniem.

Wymiar materiałowy

Kompozyty na bazie grzybni powstają poprzez wzrost grzybni na podłożu zawierającym najczęściej odpady pochodzenia rolniczego lub drzewnego. Mogą stanowić biodegradowalną alternatywę dla wybranych materiałów wysokoemisyjnych.  W architekturze bada się ich zastosowanie przede wszystkim jako materiałów izolacyjnych, wypełnień przegród oraz elementów wykończeniowych. Ze względu na ograniczone właściwości mechaniczne kompozyty znacznie rzadziej pełnią funkcje konstrukcyjne.

Prezentowane na wystawie eksperymentalne konstrukcje pokazują możliwości kształtowania, łączenia i biologicznego zespalania elementów grzybniowych. Jednocześnie wskazują na wyzwania związane z ich trwałością, odpornością na wilgoć, bezpieczeństwem biologicznym  i możliwością zastosowania w większej skali.

Wystawa Mycelium. Formy z królestwa grzybów podejmuje dialog między geometrycznym porządkiem architektury a organiczną, płynną i nieprzewidywalną morfologią grzybni. Mycelium nie jest tu biernym tworzywem podporządkowanym projektantowi, lecz aktywnym uczestnikiem procesu twórczego. Niedoskonałość, nieregularność i zmienność przestają oznaczać wadę – stają się świadectwem życia. Architektura nie jawi się już jako autonomiczny, niezmienny obiekt, lecz jako część żywych systemów i sieci wzajemnych zależności.

Wystawa powstała na podstawie badań prowadzonych w laboratorium Mycelium Metamorphosis na Wydziale Architektury Politechniki Poznańskiej pod kierunkiem prof. Agaty Bonenberg.

Elementy wystawy przygotowane zostały z udziałem studentek i studentów Wydziału Architektury Politechniki Poznańskiej.

--

Kuratorka: Agata Bonenberg

Współpraca kuratorska: Anna Lewandowska

Patronat honorowy: Komitet Architektury i Urbanistyki Polskiej Akademii Nauk

Partner wystawy: Wydział Architektury Politechniki Poznańskiej.