Xylopolis - Xylopolis - Centrum Sztuki i Nauki o Drewnie w Hajnówce. Architektura otwarta na Puszczę Białowieską

„Punktem wyjścia dla naszej koncepcji, a zarazem dla zagospodarowania terenu i kształtowania samej formy budynku, była natura - krajobraz i przyroda Puszczy Białowieskiej. Zależało nam na stworzeniu bryły organicznie wkomponowanej w otoczenie. Ta tektoniczna, pawilonowa forma otwiera się na las będący żywym eksponatem” - powiedział Michał Czerwiński, associate partner WXCA i współautor projektu.

Zwycięska koncepcja zakłada stworzenie architektury silnie związanej z miejscem. Zamiast wyraźnie oddzielać budynek od otaczającego krajobrazu, projekt WXCA wykorzystuje przestrzenie pomiędzy poszczególnymi częściami założenia, tarasy i ścieżki jako elementy łączące architekturę z lasem.

„Wierzymy, że mądra architektura jest praktyką, w której istota budowania konfrontowana jest z realnością miejsca i jego uwarunkowaniami w kontekście czasu”- podkreśliło jury konkursowe.

Pawilony zamiast jednej zwartej bryły

Xylopolis zostało pomyślane jako założenie pawilonowe. Rozczłonkowanie programu pozwala zachować mniejszą skalę poszczególnych części budynku i otworzyć je na otaczający krajobraz. Architektura nie kończy się na elewacjach – jej przedłużeniem są tarasy, place, ścieżki oraz zielone przestrzenie prowadzące w stronę lasu.

Istotnym elementem projektu jest także sposób zagospodarowania terenu. Założenie zakłada zachowanie najcenniejszych fragmentów istniejącego ekosystemu, a także rozwiązania związane z retencją wody i ochroną bioróżnorodności. Dzięki temu krajobraz Puszczy Białowieskiej nie pełni wyłącznie funkcji tła dla nowej architektury.

„Puszcza nie będzie tylko tłem dla architektury, ale jej najważniejszym kontekstem i współtwórcą. Dlatego zdecydowaliśmy się stworzyć miejsce, które będzie pozwalało stopniowo przechodzić od architektury do krajobrazu - od poznawania drewna jako materiału i technologii, przez kulturę i naukę, aż po bezpośrednie doświadczenie lasu” - zauważyła Marta-Sękulska Wrońska, architekt i partner WXCA.

Budynek, który mówi o drewnie

W Xylopolis drewno pełni podwójną rolę – jest zarówno głównym tematem całego centrum, jak i materiałem budowlanym. Projekt opiera się na wyrazistej konstrukcji drewnianej o regularnej, modułowej strukturze. Jej powtarzalność porządkuje architekturę, jednocześnie podkreślając naturalny charakter materiału.

Duże przeszklenia otwierają wnętrza na las, a zielone dachy wzmacniają relację budynku z krajobrazem. Konstrukcja nie jest więc jedynie rozwiązaniem technicznym, ale częścią narracji Xylopolis, którego zadaniem będzie prezentowanie możliwości wykorzystania drewna we współczesnej architekturze.

„Zależało nam, aby sam budynek mówił o drewnie - nie tylko poprzez program, ale również poprzez konstrukcję. Xylopolis ma być miejscem, w którym można zobaczyć, dotknąć i doświadczyć potencjału drewna, zarówno jako części naturalnego ekosystemu, jak i materiału dla współczesnej architektury” - dodał Michał Czerwiński.

Wystawa, która prowadzi z budynku do lasu

Centralnym elementem Xylopolis będzie wielofunkcyjna, interaktywna wystawa poświęcona drzewom i drewnu. Jej narracja ma zostać oparta na metaforze życia drzewa. Wokół głównej ekspozycji zaplanowano m.in. wystawy czasowe, warsztaty, salę konferencyjno-widowiskową, mediatekę, kawiarnię oraz przestrzenie przeznaczone na spotkania i wydarzenia.

Poszczególne funkcje będą mogły działać zarówno jako część większego założenia, jak i niezależnie. Ważnym elementem programu jest jego otwarcie na zewnątrz. Nauka i edukacja nie mają ograniczać się do wnętrz – część aktywności będzie mogła odbywać się na tarasach, placach i ścieżkach prowadzących w kierunku lasu.

„Siłą projektu jest właściwie określona skala oraz półotwarta struktura budynku” - uzasadniało swój wybór jury.

Półotwarta i modułowa struktura ma również umożliwiać przyszłe przekształcenia i rozbudowę centrum. Dzięki temu Xylopolis może rozwijać się wraz ze zmieniającym się programem, bez utraty czytelności pierwotnej kompozycji.

Projekt WXCA wpisuje się w sposób myślenia o architekturze, w którym istniejący krajobraz staje się jednym z podstawowych tworzyw projektu. Podobne podejście pracownia stosowała m.in. w projektach związanych z krajobrazem Chęcin, Polami Mokotowskimi czy Ogrodami Ulricha. W przypadku Xylopolis punktem odniesienia jest wyjątkowy ekosystem Puszczy Białowieskiej, a architektura ma przede wszystkim stworzyć warunki do jego poznawania i bezpośredniego doświadczania.

---

Zespół projektowy WXCA: Michał Czerwiński, Małgorzata Bonowicz, Andrzej Bulanda, Tomasz Czuban, Anna Dobek-Lenczewska, Gabriela Siljanoska, Mateusz Sokołowski, Michał Sokołowsk, Szczepan Wroński.

We współpracy:

TopoScape (architektura krajobrazu): Justyna Dziedziejko, Magdalena Wnęk.

WSP Polska (konsultacje z zakresu konstrukcji): Krzysztof Bielazik i Aleksander Glegoła 

Mukko Studio i Michał Sokołowski (wizualizacje)