Architekci z WXCA "odwrócą" budynek Koszar Kantonistów w Łazienkach Królewskich. Będzie też nowa wystawa stała

Odnajdywanie zatartych połączeń

Zabytkowy budynek Koszar Kantonistów znajduje się na terenie Łazienek Królewskich w Warszawie, w części kompleksu zwanej Folwarkiem. Wzniesiony w 1828 r., klasycystyczny budynek szczęśliwie nie uległ zniszczeniu w czasie wojny. Od lat jednak wymagał gruntownej renowacji. Projekt przebudowy i modernizacji obiektu autorstwa architektów WXCA jest próbą wydobycia walorów i potencjału jego architektury, zatartych w wyniku późniejszych nawarstwień i przekształceń, oraz wytworzenia na nowo relacji przestrzennej, jaką budynek pierwotnie tworzył z otaczającym go ogrodem.

Przeprowadzone na przestrzeni lat liczne ingerencje w strukturę budynku sprawiły, że jego konstrukcja stała się mniej czytelna, a przestrzeń zamknięta. Aktualnie jedyne wejście do muzeum prowadzi od strony północnej, co czyni strefę wejściową budynku stosunkowo ciemną, ciasną, a ostatecznie także nieprzyjazną dla widza. Projekt przewiduje odtworzenie obecnego niegdyś otwarcia od strony elewacji południowej – czyli od strony dawnego padoku. Miejsce to stanie się naturalnym przedpolem budynku: atrakcyjną przestrzenią wejściową, która wyeksponuje architekturę obiektu i wykona gest zaproszenia do jego wnętrza.

To “odwrócenie budynku” pozwoli na nowo połączyć go z ogrodem, a zarazem włączyć w sieć istniejących szlaków pieszych. Jak podkreślają architekci, jedną z głównych intencji projektowych było, aby znajdujący się na uboczu obiekt na powrót stał się licznie odwiedzanym punktem na mapie Łazienek Królewskich. Powstały w wyniku zabiegu „odwrócenia” zespół krajobrazowy w formie plateau będzie nie tylko miejscem spotkań i rekreacji wśród zieleni, ale też edukacji, która będzie mogła odbywać się zarówno w ramach lekcji muzealnych na świeżym powietrzu, jak i poprzez samodzielną, naoczną obserwację żyjących w ogrodzie zwierząt. 

Nowa strefa wejściowa „przybliży” też funkcjonalnie budynek do sąsiadującej z nim Nowej Palmiarni. W przestrzeni przedpola pojawią się nowe elementy małej architektury oraz okrągłe oczko wodne, które podkreśli oś budynku koszar.

Włączenie współczesnych perspektyw

Owo „odwrócenie” budynku może być symbolicznym wyrazem nie tylko nowego otwarcia się instytucji na publiczność i przestrzeń ogrodu, ale też na nowe, współczesne perspektywy badawcze i spojrzenia na relacje pomiędzy człowiekiem a otaczającą go przyrodą. Wystawa stała, oparta na bazie zbiorów z kolekcji, jednak wzbogacona o nowe wątki poznawcze, zorganizowana zostanie wokół pięciu sposobów wchodzenia w te relacje: obserwowania, badania, polowania, oswajania i kolekcjonowania.

To rozszerzenie perspektywy wyrażać będą zastosowane środki wystawiennicze. Głównym nośnikiem narracji będą rzadkie taksydermie i dzieła sztuki, Wielowątkowa narracja zostanie wsparta przez rozbudowaną scenografię i wielofunkcyjne przestrzenie edukacyjne.

„Wystawa stała w Koszarach Kantonistów to ostatnia niezmodernizowana ekspozycja na terenie Łazienek. Charakteryzuje się ona bez wątpienia potencjałem naukowym, ale i wymagającą aktualizacji scenografią, co wyraźnie już utrudnia jej odbiór przez zwiedzających. Wyzwaniem jest także mała powierzchnia obiektu. Współczesne instytucje muzealne powinny jednak podejmować wysiłek stałego badania i reinterpretowania swoich zbiorów, tak aby tworzyć przestrzenie bardziej inkluzyjne, otwarte i odpowiadające na potrzeby współczesnych odbiorców.” – zaznacza Marta Boguta z Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie

Architektura przestrzeni wystawy zostanie utrzymana w prostej estetyce spójnej z charakterem samego budynku. Złamana biel tynkowanych ścian zostanie zestawiona z ciemniejszymi, drewnianymi gablotami o ciepłym kolorze oraz dębowymi podłogami. Istotną częścią przebudowy budynku będzie odsłonięcie elementów tworzących indywidualny charakter wnętrz – zaplanowano wyeksponowanie klatki schodowej w jej pierwotnej lokalizacji, uwidocznienie dębowych belek stropowych oraz usunięcie wtórnych zamurowań. Wszystko po to, by podkreślić niepowtarzalny charakter masywnych / oryginalnych murów, przestrzenności wnętrz oraz okien z widokiem na otaczający krajobraz, charakterystyczny dla zabytkowego obiektu. W wyniku modernizacji zarówno budynek, jak i przestrzeń wystawy w całości przystosowane zostaną do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.

Przebudowa Koszar Kantonistów rozpocznie się jeszcze w tym roku. Planowo prace zakończą się na początku 2029 r.