Gdynia oczami "Kacha". Wystawa Kazimierza Ostrowskiego w Muzeum Miasta Gdyni

5 lipca w Muzeum Miasta Gdyni otwarto największą jak dotąd przekrojową wystawę poświęconą Kazimierzowi „Kachowi” Ostrowskiemu – artyście, wykładowcy Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku i jednej z najbardziej charakterystycznych postaci trójmiejskiej sceny artystycznej XX wieku. Ekspozycja, której aranżację przygotowało Biuro Kreacja we współpracy z Patrykiem Hardziejem, obejmuje blisko pół wieku twórczości artysty – od powojennych realizacji z lat 40. po prace z ostatniej dekady XX wieku.

Ostrowski przez ponad czterdzieści lat prowadził pracownię przy gdyńskiej ulicy Abrahama. Jego twórczość obejmowała nie tylko malarstwo, lecz także tkaniny, witraże, mozaiki i monumentalne realizacje w przestrzeni miasta. Charakterystyczne połączenie intensywnych kolorów, geometrycznych form i rytmów architektury sprawiło, że jego sztuka stała się częścią wizualnej tożsamości Gdyni.

Gdynia - kolory i geometria

Kuratorowana przez Agnieszkę Drączkowską-Gradzik wystawa miała pokazać Ostrowskiego jako twórcę multidyscyplinarnego. Projektanci zdecydowali się więc odejść od klasycznego schematu ekspozycji, w którym kolejne obrazy prezentowane są na neutralnych ścianach.

„Chodziło o to, żeby pokazać go jako twórcę multidyscyplinarnego, bo na wystawie są nie tylko jego obrazy, ale także tkaniny, murale czy mozaiki. To nie mogła być klasyczna wystawa, na której wiszą wyłącznie prace z opisami. On swoją obecnością mocno zaznaczył się w mieście, dlatego ekspozycja miała także wyrażać osobowość, kolorową, dynamiczną i trochę szaloną.” – tak założenia projektowanej ekspozycji komentuje Dorota Terlecka z Biuro Kreacja.

Punktem wyjścia dla aranżacji stała się sama Gdynia – portowe miasto zbudowane w dużej mierze w duchu modernizmu, którego krajobraz tworzą beton, stal, geometryczne podziały i rytmiczne elewacje. Te elementy zostały przeniesione do wnętrza muzeum. Stalowe ramy zawieszone pod sufitem tworzą konstrukcyjne rusztowanie ekspozycji, a zestawienia kolorystyczne nawiązują bezpośrednio do malarstwa Ostrowskiego.

Za identyfikację wizualną odpowiadał Patryk Hardziej. Aranżacja i grafika powstawały równolegle, dzięki czemu oba elementy tworzą spójną całość. Projektantka podkreśla, że mimo pracy nad różnymi elementami ekspozycji oboje szybko znaleźli wspólny język. „To się naturalnie zazębiło" – mówi.

Wystawa jak spacer po twórczości „Kacha”

Ekspozycja prowadzi widza chronologicznie, ale kolejne etapy twórczości nie są oddzielone wyłącznie datami. Każda część otrzymała własną dominantę kolorystyczną zaczerpniętą z prezentowanych prac. Początkowe realizacje utrzymane są w beżach i brązach, lata 60. reprezentują nasycone bordo, kolejne dekady przechodzą w błękity i granaty. Osobną przestrzeń otrzymały tkaniny artystyczne.

Jednym z najciekawszych fragmentów wystawy jest sekcja poświęcona malarstwu monumentalnemu. To próba odpowiedzi na pytanie, jak prezentować dzieła, które pierwotnie powstały nie w galerii, lecz w przestrzeni miasta.

Projektanci nie przenoszą ich jednak dosłownie do muzeum. Zamiast tego budują scenografię, która pozwala spojrzeć na Gdynię oczami artysty. Stalowe kratownice przywołują skojarzenia ze stoczniową infrastrukturą, a specjalnie zaprojektowane ściany z pionowymi prześwitami działają jak ramy, przez które widz ogląda fotografie i dokumentację monumentalnych realizacji Ostrowskiego.

„Chcieliśmy w jakiś sposób oddzielić jego prace na mieście od bardziej tradycyjnych dzieł. W sekcji Malarstwo Monumentalne tworzymy iluzję bycia w pomieszczeniu i wyglądania przez pionowy prześwit w ścianie na miasto i budynki, które malował Kachu” – wyjaśnia architektka.

Ważną częścią ekspozycji jest także instalacja wizualno-muzyczna „Dla przyjaciół Kachu". W wyciemnionej przestrzeni można położyć się na miękkim podłożu i obserwować animacje inspirowane twórczością artysty, słuchając specjalnie skomponowanej muzyki.

„Zależało nam, aby ekspozycja angażowała wszystkie zmysły, dlatego instalacja ma charakter efemeryczny i wrażeniowy. Kiedy kuratorka Agnieszka Drączkowska-Gradzik wspomniała, że powstaje utwór muzyczny inspirowany twórczością Kacha i możemy włączyć go do wystawy, idealnie wpisało się to w naszą wizję. Chcieliśmy dotknąć tego, co w jego dziełach nieuchwytne: abstrakcji, koloru, ulotności. Stąd wyciemniona sala, dopracowana akustyka i możliwość położenia się podczas słuchania. To zupełnie inne spotkanie z artystą niż tradycyjne stanie przed płótnem” – mówi Dorota Terlecka.

Bliżej sztuki

Wystawa została pomyślana także jako doświadczenie angażujące zwiedzających. W strefach edukacyjnych można przyjrzeć się bliżej zasadom, które rządziły malarstwem Ostrowskiego. „Strefa perspektywy” pokazuje obraz jako przestrzenną strukturę, „Strefa plamy barwnej” pozwala eksperymentować z kolorem przy użyciu podświetlanych kompozycji i kolorowych płyt z pleksiglasu, a „Strefa kompozycji geometrycznych” pozwala budować własne układy z geometrycznych elementów.

„Traktujemy strefy edukacyjne nie jako osobny rozdział, ale naturalne przedłużenie wystawy. To wynik świetnej współpracy: dział edukacji przygotował strukturę tematów, jak chociażby strefę perspektywy, a my szukaliśmy najlepszych rozwiązań, jak przestrzennie zilustrować to widzowi. Stąd wzięły się formy interakcji: szkicowanie na kalkach, nakładanie kolorów światłem czy budowanie kompozycji z geometrycznych brył. Te narzędzia wynikają wprost z warsztatu Kacha i pokazują odbiorcom, jaki sposób myślenia stał za jego malarstwem”  – mówi Dorota Terlecka. 

„Kachu totalny” to wystawa obejmująca blisko sto prac i kilka dekad twórczości artysty. Obrazy, tkaniny, murale, mozaiki, grafiki i dokumentacja monumentalnych realizacji zostały zestawione w przestrzeni, która sama staje się interpretacją jego sztuki. Surowość stali, rytm geometrycznych podziałów i intensywne kolory sprawiają, że ekspozycja nie tylko opowiada o Ostrowskim, ale próbuje odtworzyć sposób, w jaki artysta patrzył na Gdynię.

Wystawę „Kachu totalny. Sztuka Kazimierza Ostrowskiego” można oglądać w Muzeum Miasta Gdyni do końca lutego 2027 roku.

---

Wystawa „Kachu totalny. Życie i twórczość Kazimierza Ostrowskiego” 

Kuratorka i koordynatorka: Agnieszka Drączkowska-Gradzik

Strefy edukacyjne: Patrycja Wójcik 

Projekt aranżacji wystawy: Dorota Terlecka, Wiktoria Krawczyk / Biuro Kreacja
Projekt graficzny wystawy oraz identyfikacja wizualna: Patryk Hardziej

Zdjęcia: Alina Żemojdzin