Lalki-rzeźby Anety Grzeszykowskiej "zagrają" w pierwszej premierze sezonu Narodowego Starego Teatru

NONFICTION to spektakl Gosi Wdowik inspirowany powieścią Julie Myerson o tym samym tytule. Punktem wyjścia jest historia macierzyństwa pozbawionego idealizacji – doświadczenia miłości, odpowiedzialności i bezradności wobec wyborów drugiego człowieka. Adaptację przygotowała Martyna Wawrzyniak.

Najbardziej nietypowym elementem przedstawienia są jednak lalki-rzeźby Anety Grzeszykowskiej, które otrzymały rolę córki. Artystka sięgnęła po rozwiązania rozwijane w jej cyklu Franciszka, w którym rzeźbiarskie przedstawienia dziecka stają się jednocześnie obiektami, figurami i nośnikami osobistej pamięci.

Rzeźba zamiast aktora

Powierzenie postaci córki lalkom-rzeźbom zmienia sposób, w jaki widz może odczytywać jej obecność na scenie. Nie jest to klasyczna teatralna lalka ani realistyczna scenografia. Rzeźba staje się bohaterem przedstawienia, funkcjonując pomiędzy przedmiotem a żywą postacią.

Obiekty Grzeszykowskiej wprowadzają do spektaklu dodatkową warstwę znaczeń. Ich fizyczna obecność przywołuje skojarzenia z dziecięcym ciałem, pamięcią i wyobrażeniem, ale jednocześnie przypomina, że oglądamy coś wykonanego z materiału, pozbawionego własnej sprawczości. To napięcie dobrze współgra z tematyką spektaklu, którego bohaterka mierzy się z doświadczeniem miłości i odpowiedzialności, ale nie jest w stanie kontrolować życia drugiej osoby.

Między pamięcią a fikcją

Inspiracja cyklem Franciszka pozwala wprowadzić na scenę charakterystyczny dla twórczości Grzeszykowskiej motyw przekształcania osobistego doświadczenia w materialny obiekt. Lalki-rzeźby nie są jedynie elementem scenografii – stają się wizualnym komentarzem do historii opowiadanej w spektaklu.

Ich obecność otwiera przestrzeń pomiędzy dokumentem i fikcją, rzeczywistością i wyobrażeniem. Jest to szczególnie istotne w przypadku NONFICTION, którego fabuła wyrasta z jednej z najgłośniejszych debat dotyczących granic autofikcji i prawa do opowiadania o cudzym życiu.

Julie Myerson w swojej powieści sięgnęła po doświadczenia własnej rodziny, wywołując dyskusję o tym, gdzie kończy się osobista historia autora, a zaczyna prywatność innych osób. W teatralnej adaptacji pytanie to zyskuje dodatkowy, materialny wymiar – historia zostaje opowiedziana nie tylko przez aktorów, ale również za pomocą rzeźbiarskich figur dziecka.

Aneta Grzeszykowska, artystka multimedialna i laureatka Paszportu „Polityki” w kategorii sztuki wizualne oraz Nagrody im. Wojtka Falęckiego, wykorzystuje w swojej twórczości fotografię, rzeźbę, film i instalację. Jej cykl Franciszka stanowi ważny punkt odniesienia dla lalek przygotowanych na potrzeby spektaklu.

Premiera NONFICTION odbędzie się 3 października 2026 roku na Scenie Kameralnej Narodowego Starego Teatru w Krakowie.

---

Obsada: Bogumiła Bajor, Zbigniew W. Kaleta, Dorota Pomykała, Kamil Pudlik, Małgorzata Zawadzka

Twórczynie i twórcy:
Gosia Wdowik – reżyseria
Martyna Wawrzyniak – adaptacja
Marta Orczykowska – tłumaczenie
Aleksandr Prowaliński, Gosia Wdowik – scenografia
Aneta Grzeszykowska – rzeźby
Maja Skrzypek – kostiumy
Aleksandr Prowaliński – reżyseria światła
Agata Zemla – muzyka i sound design
Hanna Nowak – inspicjentka