Rozbiórka kaplicy Votum Aleksa nad Wisłą. Była najmłodszym polskim zabytkiem

Kaplica Votum Aleksa w Tarnowie (gm. Wilga) została wybudowana została na prywatnej działce w 2011 roku. Jej zaprojektowanie powierzono Marcie i Lechowi Rowińskim z warszawskiej pracowni Beton. Drewniany budynek stanął na skarpie nad Wisłą.

Votum Aleksa: pochwała tradycji

Drewniana konstrukcja nawiązująca do wyglądu tradycyjnych kościołów, miała 12 m wysokości, 9 m długości i 5 m szerokości. Budynek przykrywał strzelisty dwuspadowy dach. Drewniana konstrukcja ścian i dachu była złożona z kilkunastu widocznych we wnętrzu przęseł. Ściany boczne i dach pokryte były powłoką z wióru osikowego, przypominającą gont. Charakterystycznym elementem kaplicy była przeźroczysta ściana za ołtarzem, skierowana w stronę wiślanej skarpy. Była ona zresztą jedynym źródłem naturalnego światła. Do wnętrza prowadziły proste, dwuskrzydłowe drzwi wykonane z tego samego materiału, co reszta ściany. Jeszcze w tym samym roku obiekt został nominowany do nagrody architektonicznej Miesa van der Rohe i dostał się na shortlistę.

W 2011 roku rozmawialiśmy z autorami projektu. Wywiad znajdziecie tu>>

Votum Aleksa: kaplica tylko z nazwy

Budynek nigdy nie został wyświęcony, kaplicą był więc tylko z nazwy. Mimo starań pierwszego właściciela kaplicy i jej fundatora, władze kościelne nie wyraziły zgody na jej poświęcenie. Jak uzasadniały, architektura budynku była zbyt skromna.

Jak czytamy w wywiadzie z Martą i Lechem Rowińskimi z warszawskiej pracowni architektonicznej beton, przeprowadzonym przez portal designalive.pl:

(Właściciel - przyp. red.):"(...) usłyszał od kościoła, że „w takiej budzie mszy nie będzie”. Potem biskup z diecezji siedleckiej postawił prosty warunek – właściciel musi oddać działkę z budynkiem na własność parafii Samogoszcz, nie zaprzestając płacenia na konserwację kaplicy w latach późniejszych. Z kolei proboszcz nie poświęcił kaplicy, bo „nie dostrzegł w niej bożego piękna”.

W 2022 roku obiekt został wpisany na listę zabytków województwa mazowieckiego, zostając tym samym najmłodszym polskim zabytkiem. W uzasadnieniu czytamy, że:

„Jest jednym z ostatnich przykładów drewnianej architektury sakralnej wznoszonej na ziemiach polskich od kilkuset lat i jest świadectwem bardzo wysokiego poziomu artystycznego tej architektury“.

Votum Aleksa: już nie jest zabytkiem?!?

Zanim jednak to się stało, w listopadzie 2021 roku działkę, na której znajduje się kaplica, przejęli nowi właściciele. Planowali sprzedać budynek - miał zostać przeniesiony w inne miejsce. Po decyzji wojewódzkiego konserwatora, właściciele odwołali się do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, które w lutym 2023 roku uchyliło decyzję wojewódzkiego konserwatora i nakazało mu ponowne rozpatrzenie sprawy.

Ostatecznie 14 września ministerstwo poinformowało o niewpisaniu budynku do rejestru. Rozbiórka już się rozpoczęła.