Kopu造, z這to, ikony. Per造 polskiej architektury cerkiewnej [TOP 10]

Wed逝g statystyk w Polsce mieszka ok. p馧 miliona os鏏 wyznania prawos豉wnego (niekt鏎e badania m闚i o 800 tysi帷ach). Tym samym jest to druga pod wzgl璠em liczby wiernych religia w kraju. Wyznawcy prawos豉wia maj w Polsce do dyspozycji nieco ponad 200 鈍i徠y, przy czym wi瘯szo嗆 cerkwi dzia豉 na wschodzie i po逝dniowym wschodzie. Wiele z nich to bezcenne zabytki, inne - wybudowane tak瞠 wsp馧cze郾ie - warte s uwagi ze wzgl璠u na walory architektoniczne. Oto przegl康 najpi瘯niejszych cerkwi w Polsce.
Cerkiew we wsi Podbiele, fot. jdx, wikimedia, CC BY-SA 3.0 Cerkiew we wsi Podbiele, fot. jdx, wikimedia, CC BY-SA 3.0 Cerkiew we wsi Podbiele, fot. jdx, wikimedia, CC BY-SA 3.0

B喚kitne cerkwie Podlasia

Kolor b喚kitny w religii prawos豉wnej ma szczeg鏊n rang: symbolizuje Matk Bosk, ale nie mniej cz瘰to nasuwa skojarzenia z Niebem, niebia雟kim 篡ciem, duchowo軼i i mistycyzmem. Nic wi璚 dziwnego, 瞠 pojawia si nie tylko na ikonach, ale i w architekturze.

Cerkiew Podwy窺zenia Krzy瘸 Pa雟kiego w Narwi, fot. Krzysztof Kundzicz, wikimedia, CC BY-SA 3.0Cerkiew Podwy窺zenia Krzy瘸 Pa雟kiego w Narwi, fot. Krzysztof Kundzicz, wikimedia, CC BY-SA 3.0

Tradycja malowania elewacji drewnianych cerkwi na kolor b喚kitny jest szczeg鏊nie powszechna w regionie Bielska Podlaskiego. Tu w okolicznych miejscowo軼iach do dzi funkcje sakralne pe軟i zabytkowe, drewniane cerkwie, kt鏎ych zewn皻rzne 軼iany maj nietypowy, intensywnie b喚kitny kolor.

Cerkiew pod wezwaniem Ikony Matki Bo瞠j Pomno篡cielki Chleb闚 w Szasta豉ch, fot. Julo, wikimedia, zdj璚ie w domenie publicznejCerkiew pod wezwaniem Ikony Matki Bo瞠j Pomno篡cielki Chleb闚 w Szasta豉ch, fot. Julo, wikimedia, zdj璚ie w domenie publicznej

Jednymi z najpi瘯niejszych w tym gronie s m.in. cerkiew 鈍. Proroka Eliasza w Podbielu, wybudowana na prze這mie XIX i XX wieku, pochodz帷a z podobnego okresu cerkiew pw. Ikony Matki Bo瞠j Wszystkich Strapionych Rado軼i w Tokarach czy Cerkiew Podwy窺zenia Krzy瘸 Pa雟kiego w Narwi, kt鏎a ma b喚kitne nie tylko elewacje, ale i dachy wraz z cebulastymi he軛ami wie. O tym, jak 篡wa jest tradycja b喚kitnych cerkiew mo瞠 鈍iadczy te fakt, 瞠 闚 kolor pojawia si tak瞠 na elewacjach nowowznoszonych obiekt闚, np. cerkwi pod wezwaniem Ikony Matki Bo瞠j Pomno篡cielki Chleb闚 w Szasta豉ch, wybudowanej w latach 1999 - 2005.

Cerkiew Zwiastowania NMP w Supra郵u, fot. Lilly M, wikimedia, CC-BY-SA-3.0 Cerkiew Zwiastowania NMP w Supra郵u, fot. Lilly M, wikimedia, CC-BY-SA-3.0 Cerkiew Zwiastowania NMP w Supra郵u, fot. Lilly M, wikimedia, CC-BY-SA-3.0

Monaster Zwiastowania Przenaj鈍i皻szej Bogurodzicy i 鈍. Jana Teologa w Supra郵u

Pocz徠ki istnienia monasteru w Supra郵u si璕aj XV w. To jeden z pi璚iu prawos豉wnych klasztor闚 m瘰kich w Polsce - dzi s逝篡 nie tylko zakonnikom i odwiedzaj帷ym cerkiew wiernym, mie軼i si tu bowiem tak瞠 Muzeum Ikon oraz prawos豉wne centrum edukacyjno - konferencyjne pod nazw Akademia Supraska.

Fot. Agnieszka Sadowska / Agencja GazetaFot. Agnieszka Sadowska / Agencja Gazeta

Monaster sk豉da si z kompleksu zabudowa, kt鏎ego centralny punkt stanowi cerkiew, jako jedna z niewielu w Polsce nosz帷a obronne formy. Pochodz帷a z XVI wieku (cho p騧niej przebudowywana) ceglana 鈍i徠ynia wyposa穎na zosta豉 w cztery wie瞠 w naro瘸ch oraz ukryte w gzymsie strzelnice.

Monaster Zwiastowania Przenaj鈍i皻szej Bogurodzicy i 鈍. Jana Teologa w Supra郵u, fot. Chwiedka, wikimedia, CC BY-SA 3.0Monaster Zwiastowania Przenaj鈍i皻szej Bogurodzicy i 鈍. Jana Teologa w Supra郵u, fot. Chwiedka, wikimedia, CC BY-SA 3.0

Dooko豉 cerkwi rozlokowane s pochodz帷e z XVII i XVIII wieku barokowe budynki klasztorne oraz XVII-wieczny Pa豉c Archimandryt闚. Na teren monastyru prowadzi brama z dzwonnic, wybudowana w XVIII wieku i inspirowana bram Pa豉cu Branickich w Bia造mstoku.

Monaster Zwiastowania Przenaj鈍i皻szej Bogurodzicy i 鈍. Jana Teologa w Supra郵u, Marek i Ewa Wojciechowscy / Trips over Poland, wikimedia, CC BY-SA 3.0Monaster Zwiastowania Przenaj鈍i皻szej Bogurodzicy i 鈍. Jana Teologa w Supra郵u, Marek i Ewa Wojciechowscy / Trips over Poland, wikimedia, CC BY-SA 3.0

Cerkiew 安i皻ego Ducha w Bia造mstoku, fot. Loraine, wikimedia, GFDL Cerkiew 安i皻ego Ducha w Bia造mstoku, fot. Loraine, wikimedia, GFDL Cerkiew 安i皻ego Ducha w Bia造mstoku, fot. Loraine, wikimedia, GFDL

Cerkiew 安i皻ego Ducha w Bia造mstoku

To jedna z nowszych 鈍i徠y w naszym zestawieniu - jej budowa rozpocz窸a si w latach 80. XX wieku, a gmach wy鈍i璚ono w 1999 roku. Wzniesiona na terenie bia這stockiej dzielnicy Antoniuk cerkiew jest najwi瘯szym tego typu obiektem w Polsce.

Fot. Agnieszka Sadowska / Agencja GazetaFot. Agnieszka Sadowska / Agencja Gazeta

Autor projektu 鈍i徠yni, znany bia這stocki architekt Jan Kabac nada jej formy, b璠帷e po陰czeniem tradycji architektury prawos豉wnej z motywami wsp馧czesnymi. Ceglany gmach zosta za這穎ny na planie centralnym; wie鎍zy go pi耩 kopu, a niekt鏎e cz窷ci bogato rozcz這nkowanych elewacji zako鎍zone s 逝kiem, przypominaj帷ym kszta速em tzw. "o郵i grzbiet", a maj帷ym symbolizowa p這mienie (co ma zwi您ek z symbolik Ducha 安i皻ego, patrona 鈍i徠yni). Elewacje cerkwi wzniesiono z u篡ciem trzech rodzaj闚 cegie.

Fot. Agnieszka Sadowska / Agencja GazetaFot. Agnieszka Sadowska / Agencja Gazeta

Cerkwi towarzyszy wybudowana kilka lat p騧niej, wysoka na 70 metr闚 wie瘸, wyposa穎na w dziesi耩 dzwon闚 i stanowi帷a zarazem bram, wiod帷 wiernych ku gmachowi 鈍i徠yni.

Cerkiew Narodzenia Przenaj鈍i皻szej Bogarodzicy w Bia造m Borze, fot. Jerzy (Jurek) Durczak, wikimedia, CC BY-SA 2.0 Cerkiew Narodzenia Przenaj鈍i皻szej Bogarodzicy w Bia造m Borze, fot. Jerzy (Jurek) Durczak, wikimedia, CC BY-SA 2.0 Cerkiew Narodzenia Przenaj鈍i皻szej Bogarodzicy w Bia造m Borze, fot. Jerzy (Jurek) Durczak, wikimedia, CC BY-SA 2.0

Cerkiew Narodzenia Przenaj鈍i皻szej Bogarodzicy w Bia造m Borze

Zmar造 w 2011 roku Jerzy Nowosielski by jednym z najwybitniejszych wsp馧czesnych polskich malarzy. Bardzo wa積ym elementem jego tw鏎czo軼i by造 prace, zwi您ane z tradycj prawos豉wn - artysta nie tylko malowa obrazy, inspirowane ikonami, ale i projektowa wystr鎩 prawos豉wnych 鈍i徠y. Cerkiew w Bia造m Borze na Pomorzy Zachodnim mo積a uzna za ukoronowanie zwi您k闚 malarza z wyznaniem grekokatolickim - Nowosielski zaprojektowa zar闚no bry喚, jak i wn皻rza 鈍i徠yni.

"Od dziecka marzy貫m 瞠by zaprojektowa obiekt sakralny. Wsp馧pracowa貫m z architektami, robi貫m polichromie, ale to by造 kawa趾i. A chcia貫m stworzy co od podstaw" - m闚i artysta. W cerkwi w Bia造m Borze uda這 mu si swoje marzenie zrealizowa (zaprojektowa cerkiew we wsp馧pracy z architektem Bogdanem Kotarb). Wybudowany w latach 1992-1997 gmach jest sp鎩n ca這軼i, "dzie貫m totalnym", w kt鏎ym architektura i wyposa瞠nie wn皻rza tworzy "metafizyczn jedno嗆".

Fot. Agnieszka Sadowska / Agencja GazetaFot. Agnieszka Sadowska / Agencja Gazeta

Sob鏎 安i皻ej Tr鎩cy w Hajn闚ce,fot. Polimerek, wikimedia, CC BY-SA 3.0 Sob鏎 安i皻ej Tr鎩cy w Hajn闚ce,fot. Polimerek, wikimedia, CC BY-SA 3.0 Sob鏎 安i皻ej Tr鎩cy w Hajn闚ce,fot. Polimerek, wikimedia, CC BY-SA 3.0

Sob鏎 安i皻ej Tr鎩cy w Hajn闚ce

Sob鏎 安i皻ej Tr鎩cy w Hajn闚ce to kolejny budynek cz瘰to wspominany w zestawieniach najciekawszych obiekt闚 architektury polskiej lat 80. Wybudowana w 1982 roku wg projektu Aleksandra Gregorowicza 鈍i徠ynia - to przyk豉d po陰czenia zasad, narzuconych przez tradycj z autorskim ich potraktowaniem przez architekta i po陰czeniem ich z formami wsp馧czesnymi. Oryginalna bry豉 cerkwi w Hajn闚ce wyr騜nia j na tle innych obiekt闚 tego typu.

Fot. J璠rzej Wojnar / Agencja GazetaFot. J璠rzej Wojnar / Agencja Gazeta

Dwupoziomowy gmach ma du瞠 rozmiary - mo瞠 na raz pomie軼i nawet 5 tysi璚y wiernych. Cerkiew ma nieregularne, jakby organiczne kszta速y, a jej betonowe elewacje mi瘯ko si wyginaj. Wielu badaczy w kszta速ach budowli doszukuje si inspiracji sakralnymi projektami Le Corbusiera, szczeg鏊nie jego s造nnej kaplicy w Ronchamp.

Fot. Grzegorz D帳rowski / Agencja GazetaFot. Grzegorz D帳rowski / Agencja Gazeta

Charakterystycznym elementem budowli jest tak瞠 ogromny dach, scalaj帷y rozcz這nkowan bry喚, nakrywaj帷y j niczym faluj帷y namiot (nad bocznymi kaplicami dach uk豉da si wr璚z w kszta速y, przypominaj帷e falbany). Poza wie鎍z帷 sam 鈍i徠yni wie膨, obok cerkwi stan窸a tak瞠 betonowa dzwonnica o podobnie jak g堯wny gmach nieregularnym, mi瘯kim, organicznym kszta販ie.

Sob鏎 安i皻ej Tr鎩cy w Hajn闚ce, fot. Polimerek, wikimedia, CC BY-SA 3.0Sob鏎 安i皻ej Tr鎩cy w Hajn闚ce, fot. Polimerek, wikimedia, CC BY-SA 3.0

Podobno pocz徠kowo mieszka鎍y Hajn闚ki nie byli przekonani do nowej cerkwi, wzbudza豉 kontrowersje ze wzgl璠u na sw鎩 oryginalny kszta速, dzi jednak jest znakiem rozpoznawczym miejscowo軼i, jednym z jej symboli. Nie bez znaczenia jest te fakt, 瞠 w 鈍i徠yni co roku odbywa si 鈍iatowej s豉wy Festiwal Muzyki Cerkiewnej, ceniony tak瞠 zagranic i przyci庵aj帷y tu licznych go軼i.

Sob鏎 安i皻ej Tr鎩cy w Hajn闚ce,fot. Przykuta, wikimedia, GFDLSob鏎 安i皻ej Tr鎩cy w Hajn闚ce,fot. Przykuta, wikimedia, GFDL

Sob鏎 metropolitalny 安i皻ej R闚nej Aposto這m Marii Magdaleny w Warszawie, fot. Ireneusz S. Wierzejski, wikimedia, CC BY-SA 3.0 Sob鏎 metropolitalny 安i皻ej R闚nej Aposto這m Marii Magdaleny w Warszawie, fot. Ireneusz S. Wierzejski, wikimedia, CC BY-SA 3.0 Sob鏎 metropolitalny 安i皻ej R闚nej Aposto這m Marii Magdaleny w Warszawie, fot. Ireneusz S. Wierzejski, wikimedia, CC BY-SA 3.0

Sob鏎 metropolitalny 安i皻ej R闚nej Aposto這m Marii Magdaleny w Warszawie

Cerkiew na warszawskiej Pradze jest jednym z bardziej charakterystycznych budynk闚 w stolicy. Wzniesiona zosta豉 w latach 60. XIX wieku na pro軸 zamieszkuj帷ej prawobrze積 Warszaw ludno軼i wyznania prawos豉wnego, nied逝go po tym, jak do u篡tku tu obok oddano Dworzec Petersburski (obecnie Wile雟ki) b璠帷y ostatni stacj na linii z Petersburga do Warszawy.

Fot. S豉womir Kami雟ki / Agencja GazetaFot. S豉womir Kami雟ki / Agencja Gazeta

Cerkiew, zbudowana wed逝g projektu Miko豉ja A. Syczewa, za這穎na jest na planie krzy瘸 greckiego i zwie鎍zona pi璚ioma kopu豉mi. Kopu造 maj ogromne znaczenie w architekturze prawos豉wnej - ka盥a cerkiew posiada kilka tego typu element闚 architektonicznych. Kopu豉 jest symbolem nieba, Boga, 鈍i皻ych i 鈍iata anielskiego, znaczenie ma tak瞠 ich liczba: pi耩 kopu (tak jak w warszawskiej cerkwi na Pradze) - to znak Chrystusa i czterech ewangelist闚; je郵i kopu造 s trzy - symbolizuj Tr鎩c 安i皻. Kopu mo瞠 by np. siedem - wtedy oznaczaj sakramenty, gdy jest tylko jedna - jest znakiem Boga.

Fot. Jerzy Gumowski / Agencja GazetaFot. Jerzy Gumowski / Agencja Gazeta

Sob鏎 鈍. Aleksandra Newskiego w υdzi, fot. Aktron, wikimedia, CC BY 3.0 Sob鏎 鈍. Aleksandra Newskiego w υdzi, fot. Aktron, wikimedia, CC BY 3.0 Sob鏎 鈍. Aleksandra Newskiego w υdzi, fot. Aktron, wikimedia, CC BY 3.0

Sob鏎 鈍. Aleksandra Newskiego w υdzi

Cerkiew 鈍. Aleksandra Newskiego w υdzi zbudowana zosta豉 w latach 1880-1884 wed逝g projektu Hilarego Majewskiego. W sk豉d komitetu budowy cerkwi weszli najbogatsi 堯dzcy przemys這wcy, m.in. Karol Scheibler, Izrael Pozna雟ki i Juliusz Heinzel. Co ciekawe - 瘸den z nich nie by wyznania prawos豉wnego, fabrykanci chcieli, aby w wielokulturowym mie軼ie, w kt鏎ym 篡li obok siebie przedstawiciele r騜nych narod闚 i wyzna ka盥a religia mia豉 swoje miejsce kultu.

fot. Marcin St瘼ie/ Agencja Gazetafot. Marcin St瘼ie/ Agencja Gazeta

鏚zka cerkiew zlokalizowana jest w centrum miasta, w pobli簑 dworca kolejowego. Dzi jest starannie wyremontowana, tym 豉twiej wi璚 podziwia jej najbardziej charakterystyczne elementy - z這t kopu喚 oraz wielobarwne mozaiki, zdobi帷e jej elewacje. Wej軼ie do 鈍i徠yni wyznacza wysoka wie瘸.

Fot. Tomasz Sta鎍zak / Agencja Gazeta
Fot. Tomasz Sta鎍zak / Agencja Gazeta

Cerkiew w Radru簑, fot. Lotek70, wikimedia, CC0 1.0 Cerkiew w Radru簑, fot. Lotek70, wikimedia, CC0 1.0 Cerkiew w Radru簑, fot. Lotek70, wikimedia, CC0 1.0

Drewniane cerkwie Podkarpacia

16 obiekt闚 - po 8 z Polski i Ukrainy - grupa wzniesionych od XVI do XIX wieku drewnianych cerkwi od 2003 roku znajduje si na Li軼ie 安iatowego Dziedzictwa UNESCO. S w鈔鏚 nich cerkwie halickie, 貫mkowskie, bojkowskie i huculskie - to nieco si miedzy sob r騜ni帷e architektoniczne formy, zwi您ane z tradycjami grup etnicznych, u篡tkuj帷ych 鈍i徠ynie.

Cerkiew w Owczarach, fot. Sebastian Mierzwa, wikimedia, CC BY-SA 3.0 plCerkiew w Owczarach, fot. Sebastian Mierzwa, wikimedia, CC BY-SA 3.0 pl

"安i徠ynie s 鈍iadectwem odr瑿nych tradycji budowlanych, zakorzenionych w tradycji Ko軼io豉 Wschodniego. Zawieraj elementy lokalnego budownictwa i symboliczne odniesienia do kosmogonii danej spo貫czno軼i" - uzasadniali wpis na list przedstawiciele UNESCO. Dzi zazwyczaj malowniczo po這穎ne w鈔鏚 g鏎 drewniane cerkwie s nie tylko pami徠k po czasach, gdy okolice zamieszkiwa這 wiele r騜nych grup etnicznych i narod闚, ale i bezcennymi i pi瘯nymi zabytkami drewnianej architektury.

Cerkiew w Choty鎍u, fot. Wojciech Pysz, wikimedia, GFDL & cc-by-sa-2.5,2.0,1.0Cerkiew w Choty鎍u, fot. Wojciech Pysz, wikimedia, GFDL & cc-by-sa-2.5,2.0,1.0

Ko軼i馧 Jana Chrzciciela w Michniowcu (od 1971), wcze郾iej Cerkiew Narodzenia Naj鈍i皻szej Maryi Panny, fot. Frankee, wikimedia, CC-BY-SA-2.5 Ko軼i馧 Jana Chrzciciela w Michniowcu (od 1971), wcze郾iej Cerkiew Narodzenia Naj鈍i皻szej Maryi Panny, fot. Frankee, wikimedia, CC-BY-SA-2.5 Ko軼i馧 Jana Chrzciciela w Michniowcu (od 1971), wcze郾iej Cerkiew Narodzenia Naj鈍i皻szej Maryi Panny, fot. Frankee, wikimedia, CC-BY-SA-2.5

Drewniane cerkwie w Bieszczadach

Kolejn grup interesuj帷ych, drewnianych cerkwi mo瞠my znale潭 w Bieszczadach, kojarz帷ych si g堯wnie z g鏎skimi w璠r闚kami. Znale潭 tu mo積a, co cerkwie, kt鏎e co prawda nie znajduj si na li軼ie UNESCO, ale s nie mniej pi瘯ne i warte naszej uwagi.

Cerkiew Opieki Matki Bo瞠j w R闚ni, fot. Damian Beer, wikimedia, CC BY-SA 3.0Cerkiew Opieki Matki Bo瞠j w R闚ni, fot. Damian Beer, wikimedia, CC BY-SA 3.0

S逝膨ce osiad貫j tu ju w XV wieku ludno軼i wyznania greko-katolickiego 鈍i徠ynie po II wojnie 鈍iatowej i wysiedleniu z tych ziem wyznawc闚 prawos豉wia popada造 w ruin. Wykorzystywane jako magazyny i budynki gospodarcze lub po prostu opuszczone niszcza造. Niekt鏎ych nie uda這 si uratowa (po瘸r w kilka godzin mo瞠 unicestwi stuletni drewnian budowl), kilka z nich jednak przesz豉 w r璚e ko軼io豉 katolickiego i wyremontowana pe軟i funkcje 鈍i徠y katolickich, a zarazem cennych zabytk闚 architektury.

Cerkiew 鈍. Micha豉 Archanio豉 w Bystrem, fot. Viltharis, wikimedia, CC BY 3.0Cerkiew 鈍. Micha豉 Archanio豉 w Bystrem, fot. Viltharis, wikimedia, CC BY 3.0

Nowa cerkiew w Warszawie, proj. Andrzej Markowski, materia造 prasowe Nowa cerkiew w Warszawie, proj. Andrzej Markowski, materia造 prasowe Nowa cerkiew w Warszawie, proj. Andrzej Markowski, materia造 prasowe

Nowa cerkiew w Warszawie

W listopadzie 2015 roku na po逝dniowych obrze瘸ch Warszawy, przy ulicy Pu豉wskiej rozpocz窸a si budowa nowej cerkwi. B璠zie to pierwsza prawos豉wna 鈍i徠ynia, wybudowana w stolicy od ponad stu lat. "To b璠zie kula osadzona na sze軼ianie, symbol nieba zst瘼uj帷ego na ziemi" - m闚i o cerkwi jej projektant, architekt Andrzej Markowski z warszawskiej pracowni Sweco Architekci. Jako inspiracj dla swojej pracy wymienia architekt s造nn Hagi Sophi, pot篹n bizantyjsk 鈍i徠yni ze Stambu逝.

Nowa cerkiew w Warszawie, proj. Andrzej Markowski, materia造 prasowe

Nowa cerkiew w Warszawie, proj. Andrzej Markowski, materia造 prasowe

"Mamy teraz w Warszawie dwie cerkwie. Obie s jeszcze z czas闚 zabor闚, zaprojektowane przez Rosjan na wz鏎 鈍i徠y rosyjskich. Nowa powstanie wed逝g projektu Polaka dla Polskiego Ko軼io豉 Prawos豉wnego, a metropolicie Sawie zale瘸這 na tym, 瞠by jej architektura powr鏂i豉 do 廝鏚e" - t逝maczy "Gazecie" Andrzej Markowski.

Wn皻rza nowej 鈍i徠yni b璠 ozdobione mozaikami i malowid豉mi nawi您uj帷ymi do tw鏎czo軼i Jerzego Nowosielskiego.

Wi璚ej o:
Komentarze (6)
Kopu造, z這to, ikony. Per造 polskiej architektury cerkiewnej [TOP 10]
Zaloguj si
  • Gość: jozue

    Oceniono 6 razy 4

    Wszystkie to pere趾i , nawet te projektowane wsp馧czesnie.Zw豉szcza ta w Bia造m Borze Nowosielskiego, no cudo.

  • czarnybialyszary

    Oceniono 1 raz 1

    wed逝g spisu powszechnego prawos豉wnych w Polsce jest 154 tys. z czego ok.90 procent mieszka w dawnym wojew鏚ztwie bia這stockim. S te wyliczenia o 200 tys. ale nie a o 800!

  • Gość: rtr

    Oceniono 4 razy 0

    Ta druga wygl康a troch kiczowate, ale to moja opinia

  • Gość: Anonnnnnnnn

    Oceniono 6 razy -2

    Gdzie jest cerkiew z Hrubieszowa?? Z najwi瘯sz ilo軼i kop馧 w Europie!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

  • Gość: Las

    Oceniono 14 razy -8

    Warszawska najbrzydsza... jak to Warszawa.

Aby oceni zaloguj si lub zarejestrujX