Furtki Ponidzia — znikający element krajobrazu. Unikalne mikroarchiwum ginącego designu z PRL-u

Projekt „Furtki Ponidzia” zaczął się od zmiany perspektywy. Kiedy Anna Kargol przeprowadziła się z miasta na wieś, w okolice Pacanowa, codzienność zaczęła płynąć innym rytmem. Rowerowe przejażdżki po okolicy stały się sposobem na poznawanie nowego miejsca —  dróg, pól, domów i ludzi. Wtedy pojawiły się one: furtki. Na pierwszy rzut oka zwyczajne, niemal niewidoczne. Z czasem okazało się jednak, że każda opowiada własną historię.

Jedne przyciągały geometryczną symetrią i rytmem metalowych prętów, inne delikatnością niemal koronkowych ornamentów. Niektóre przypominały roślinne formy, inne budowały abstrakcyjne kompozycje z prostych linii i kształtów. Choć powstawały z myślą o funkcji — miały chronić, wyznaczać granicę, prowadzić do domu — kryły w sobie zaskakującą wrażliwość estetyczną. I przede wszystkim: żadna nie była taka sama.

Tak narodził się projekt dokumentacyjny Anny Kargol — próba zatrzymania czegoś, co powoli znika z krajobrazu Ponidzia. Wiejskie furtki stały się dla niej czymś więcej niż detalem architektonicznym. To ślady anonimowego projektowania czasów PRL-u: tworzone lokalnie, często z dostępnych materiałów i metalowych resztek, ale wykonywane z wyczuciem proporcji, rytmu i ornamentu. Praktyczne, a jednocześnie piękne — projektowane bez nazwisk, lecz z wyraźnym autorskim gestem. 

„Furtki Ponidzia” nie są jednak projektem nostalgicznym ani próbą idealizowania przeszłości. To raczej forma uważnego patrzenia — badawczo-wizualna opowieść organicznie związana z miejscem zamieszkania i doświadczeniem oswajania nowego krajobrazu. Zebrane dotąd archiwum obejmuje już ponad sto unikatowych wzorów, spośród których zaczynają wyłaniać się powtarzalne typologie i charakterystyczne serie motywów, tworząc nieformalny katalog lokalnej estetyki. Są więc furtki kwiatowe, pajęczaki, rombo-rozety, wertykalne, ufo czy rozety.

Z czasem pojawiła się potrzeba, by furtki wydobyć z cyfrowego archiwum i nadać im materialny wymiar. Tak powstał pomysł pocztówek — niewielkich przedmiotów, które można wysłać, zachować między stronami książki albo przypiąć do lodówki. Skromnych form, niosących pamięć miejsca i codzienną uważność.

Anna Kargol z wykształcenia graficzka, przez wiele lat związana z warszawską branżą reklamową, mieszka dziś na wsi pod Pacanowem, gdzie krok po kroku odnawia stary dwór i przywraca do życia lokalne meble oraz przedmioty codzienności. Projekt „Furtki Ponidzia” jest częścią większej opowieści — o przestrzeni, pamięci i pięknie ukrytym w rzeczach, które zbyt łatwo uznajemy za zwyczajne.

Projekt publikowany jest na na Instagramie oraz na stronie www.furtkiponidzia.com.