Smiljan Radić Clarke laureatem Nagrody Pritzkera 2026

Architektura pomiędzy trwałością a kruchością

„Architektura istnieje pomiędzy wielkimi, masywnymi i trwałymi formami – konstrukcjami stojącymi w słońcu przez wieki i czekającymi na naszą obecność – a mniejszymi, kruchymi strukturami, ulotnymi jak życie muchy, często pozbawionymi jednoznacznego przeznaczenia w konwencjonalnym sensie. W napięciu pomiędzy różnymi skalami czasu staramy się tworzyć doświadczenia o silnej obecności emocjonalnej, które skłaniają ludzi do zatrzymania się i ponownego namysłu nad światem, tak często mijanym obojętnie” – mówi Radić.

 Smiljan Radić Clarke odrzuca powtarzalny język architektoniczny. Każdy projekt traktuje jako osobne badanie oparte na podstawowych zasadach i inspirowane historią miejsca. Kluczowe znaczenie mają dla niego kontekst, funkcja oraz świadomość antropologiczna. Miejsce rozumie nie tylko w wymiarze fizycznym, lecz także jako splot historii, praktyk społecznych i okoliczności politycznych.

Architektura niepewności

W uzasadnieniu jury Nagrody Pritzkera 2026 czytamy:

„W swojej twórczości, sytuowanej na styku niepewności, eksperymentów materialnych i pamięci kulturowej, Smiljan Radić przedkłada kruchość nad nieuzasadnione roszczenia do pewności. Jego budynki wydają się tymczasowe, niestabilne lub celowo niedokończone – jakby bliskie zaniku – a jednak oferują ustrukturyzowane, spokojne i pełne optymizmu schronienie, traktując wrażliwość jako integralną część ludzkiego doświadczenia”.

W jego twórczości powracają strategie projektowe silnie związane z miejscem, choć za każdym razem przyjmują inną formę. Każdy budynek wyrasta z konkretnych warunków, a nie z gotowej formuły stylistycznej. Konstrukcje bywają częściowo zagłębione w ziemi, jak w restauracji Mestizo w Santiago (2006), orientowane tak, by chronić przed dominującymi wiatrami lub ostrym światłem, jak w Pite House w Papudo (2005), bądź powstają poprzez adaptację istniejących struktur, jak w projekcie Chile Antes de Chile, czyli rozbudowie Chilijskiego Muzeum Sztuki Prekolumbijskiej w Santiago (2013).

Oryginalność z krańca świata

„W każdym projekcie potrafi odpowiedzieć z radykalną oryginalnością, czyniąc to, co nieoczywiste, oczywistym. Powraca do najbardziej fundamentalnych zasad architektury, jednocześnie eksplorując granice, które wciąż pozostają nieprzekroczone (...)” – komentuje Alejandro Aravena, przewodniczący jury i laureat Nagrody Pritzkera 2016.

Surowość jako dyscyplina konstrukcji

Surowość architektury Radicia nie wynika z formalnego gestu, lecz z dyscypliny konstrukcji. Jego budynki często sprawiają wrażenie elementarnych, jednak kryją w sobie dużą precyzję inżynieryjną. Materiały takie jak beton, kamień, drewno i szkło zestawiane są w przemyślany sposób, aby kształtować ciężar, światło, dźwięk i poczucie osłony.

W Serpentine Gallery Pavilion 2014 półprzezroczysta skorupa z włókna szklanego spoczywała na masywnych kamieniach pełniących funkcję podpór. Światło było tu filtrowane, a nie eksponowane, a schronienie pozostawało częściowe – odwiedzający mogli doświadczać przestrzeni bez całkowitego odcięcia od otaczającego parku.

Z kolei w Teatro Regional del Bío-Bío w Concepción półprzezroczysta powłoka budynku moduluje światło i wspiera akustykę wnętrz. Konstrukcja staje się tu formą narracji, w której faktura i masa mają równie duże znaczenie jak sama forma.

Architektura doświadczenia

Twórczość Radicia cechuje cicha inteligencja emocjonalna, oparta na empatii wobec ludzkiego doświadczenia. Dom dla Poematu o Kącie Prostym (ang. House for the Poem of the Right Angle) w Vilches (2013) stanowi przykład kontemplacyjnego odosobnienia – przemyślane otwory skierowane ku górze wychwytują światło i upływ czasu, zachęcając do ciszy i introspekcji.

Dom jako laboratorium

W swoim domu Pequeño Edificio Burgués w Santiago (2023) architekt stworzył przestrzeń oferującą schronienie i prywatność, a zarazem pozostającą w relacji z panoramą miasta. Z wnętrza mieszkańcy obserwują miejski krajobraz, podczas gdy z zewnątrz wnętrza pozostają ukryte za zasłonami z siatki. Szklane ściany pozwalają przenikać do środka dźwiękom i zmieniającemu się światłu, dzięki czemu warunki pogodowe są nie tylko widoczne, ale także odczuwalne.

Architektura jako proces i warstwa

Radić często traktuje interwencję architektoniczną nie jako renowację czy wymianę, lecz jako świadome przeliczenie skali i funkcji. W projekcie NAVE w Santiago (2015) przekształcił zniszczony przez katastrofę naturalną budynek mieszkalny z początku XX wieku w przestrzeń dla sztuk performatywnych. Zachował istniejącą strukturę i dodał nowe przestrzenie na występy, próby i warsztaty.

Na dachu powstał taras zwieńczony namiotem cyrkowym, wprowadzający lekkość i atmosferę tymczasowego święta, kontrastującą z intymnością przestrzeni poniżej.

Trzy dekady twórczości

Dorobek Radicia rozwijany przez ponad trzy dekady obejmuje instytucje kultury, przestrzenie publiczne, budynki komercyjne, domy prywatne i instalacje w wielu krajach Europy i Ameryki Południowej. Do jego najważniejszych realizacji należą m.in. Guatero na XXII Biennale Architektury w Chile (2023), London Sky Bubble (2021), Chanchera House (2022), Prism House (2020), Vik Millahue Winery (2013) oraz CR House w Santiago (2003).

Smiljan Radić Clarke jest 55. laureatem Nagrody Pritzkera w dziedzinie architektury i założycielem pracowni Smiljan Radić Clarke, działającej od 1995 roku. Urodził się w Santiago, gdzie mieszka i pracuje do dziś. W najbliższych latach planuje realizacje m.in. w Albanii, Hiszpanii, Szwajcarii i Wielkiej Brytanii.