Wrocław: Trzonolinowiec - co dalej? Opuszczony eksperymentalny wieżowiec straszy

W krajobrazie Wrocławia trudno znaleźć budynek bardziej osobliwy niż Trzonolinowiec przy zbiegu ulic Kościuszki i Dworcowej. Ten modernistyczny wieżowiec, ukończony w 1967 roku, do dziś pozostaje jednym z najśmielszych eksperymentów konstrukcyjnych w powojennej Polsce. Zaprojektowany przez Jacka Burzyńskiego i konstruktora Andrzeja Skorupę, stał się symbolem architektonicznej odwagi epoki, w której technologia miała wyznaczać kierunek rozwoju miasta. Z powodu bardzo złego stanu technicznego, wpisany do rejestru zabytków budynek został wysiedlony. Ostatni lokator wyprowadził się 31 lipca 2024 roku.

Budynek zawieszony na linach

Wyjątkowość Trzonolinowca wynika z jego nietypowej konstrukcji. Zamiast klasycznego układu zastosowano żelbetowy trzon, do którego podwieszono stropy za pomocą stalowych lin. Budynek wznoszono w sposób odwrócony – od góry do dołu – unosząc kolejne kondygnacje hydraulicznie.

Efekt wizualny sprawiał wrażenie konstrukcji zawieszonej nad ziemią, co szybko przyniosło mu potoczne określenia „wisielec” oraz „dom na kurzej stopce”. Wrocławski Trzonolinowiec pozostaje jednym z nielicznych tego typu obiektów w Europie i jedynym takim eksperymentem mieszkalnym w Polsce.

Przeczytaj więcej o Trzonolinowcu>>

Trzonolinowiec - zabytek z problemami

Choć projekt uznawano za przełomowy, już w pierwszych latach eksploatacji ujawnił on istotne słabości. W latach 70. konieczne było wykonanie wzmocnień, m.in. poprzez dodatkowe podpory i obetonowanie lin, co częściowo zmieniło pierwotną ideę architektoniczną. Mimo tych ingerencji Trzonolinowiec wciąż pozostaje unikatowym obiektem – zarówno w skali Wrocławia, jak i całej Europy.

Dziś budynek przechodzi kolejny rozdział swojej historii. Ekspertyza z lipca 2023 roku wykazała fatalny stan techniczny budynku. Według ekspertów, najlepszym rozwiązaniem byłaby rozbiórka obiektu. Po licznych protestach mieszkańców i środowiska architektonicznego 27 listopada 2023 roku Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał wrocławski Trzonolinowiec na listę zabytków, obejmując go ścisłą ochroną konserwatorską. "Wisielec" zostaje, ale ponad 80 osób zamieszkujących 44 lokale (33 prywatne, 11 komunalnych ) musiało się wyprowadzić.

Przeczytaj także: Mieszkańcy Trzonolinowca muszą się wyprowadzić. Nadzór budowlany wydał decyzję o zakazie użytkowania budynku>>

Projekt ratunkowy i modernizacja konstrukcji

Projekt przebudowy powstał w pracowni Szlachcic Architekci (projektanci Dorota Szlachcic i Maciej Dębski), wspieranej przez zespół konstruktora dr inż. Jacka Dudkiewicza z firmy Stalbet (projekt modernizacji konstrukcji). Pod koniec 2025 roku w Urzędzie Miejskim Wrocławia wydano pozwolenie na prace budowlane mające na celu poprawę stanu technicznego Trzonolinowca.

Najważniejszym założeniem projektu jest wzmocnienie konstrukcji Trzonolinowca. Obejmie ono między innymi wymianę lin nośnych, usztywnienie ich obudowy w mieszkaniach oraz montaż nowych stalowych podpór w przyziemiu i piwnicach. Wzmocniony zostanie także żelbetowy trzon budynku, a stropy nad piwnicą i ostatnią kondygnacją zostaną wykonane na nowo w nowoczesnej technologii. Istotnym elementem modernizacji będzie całkowita wymiana elewacji zawierającej azbest. Nowa fasada ma zapewnić większą szczelność budynku i poprawić jego parametry użytkowe.

Projektanci planują także przywrócić część rozwiązań znanych z pierwotnej koncepcji z 1961 roku. Niektóre okna ponownie będą obracały się wokół osi pionowej, co było charakterystycznym elementem oryginalnego projektu. Zmiany obejmą również funkcjonalność budynku. Winda ma obsługiwać wszystkie poziomy, dzięki czemu Trzonolinowiec stanie się dostępny dla osób z niepełnosprawnościami. Na dachu pojawi się także zielona przestrzeń, wpisująca się w współczesne standardy ekologicznego projektowania.

Jak podkreśla Dorota Szlachcic, najważniejszą wartością projektu nie jest sam wygląd budynku, lecz jego zachowanie. Architektka uważa, że uratowanie Trzonolinowca ma ogromne znaczenie dla historii Wrocławia, zwłaszcza w czasach, gdy z krajobrazu miasta znikają inne modernistyczne obiekty. Nowy projekt świadomie nawiązuje do wersji z lat 60., ponieważ to właśnie wtedy budynek miał najbardziej nowatorski charakter i oferował panoramiczny widok na całe miasto.

Niedawno ogłoszony został przetarg na wykonawcę inwestycji. Według pierwotnego harmonogramu mieszkańcy mają wrócić do swoich domów w 2028 roku.