Mezonetowiec we Wrocławiu. Były tu pierwsze dwupoziome mieszkania w PRL

Mieszkanie w... pionie?

Wrocławski Mezonetowiec powstał w latach 1958–1960 w miejscu zniszczonych w czasie II wojny światowej kamienic czynszowych. Wyjątkowy budynek stanął pod adresem ul. Hugona Kołłątaja 9–12.  Był odpowiedzią na poszukiwania nowych form mieszkalnictwa w realiach powojennej Polski. Projekt autorstwa zespołu architektów architektów wrocławskiego Miastoprojektu Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak (kierowniczki projektu),  Edmunda Frąckiewicza oraz Igora i Marii Tawryczewskich, czerpał inspiracje z zachodnioeuropejskich koncepcji modernistycznych, zwłaszcza idei Le Corbusiera. Kluczowym założeniem było stworzenie mieszkań dwupoziomowych – mezonetów – które miały być namiastką domu jednorodzinnego w samym sercu miasta. 

W czasach, gdy standardem były niewielkie, jednoprzestrzenne lokale w blokach, propozycja pionowego podziału mieszkania na strefę dzienną i nocną była rozwiązaniem niemal rewolucyjnym.

Przeczytaj także: Powojenne bloki z Polski wcale nie są nudne! Oto te najciekawsze [PRZEGLĄD]>>

Architektura podporządkowana funkcji

Budynek, będący galeriowcem,  liczy siedem kondygnacji, z czego parter przeznaczono na lokale usługowe, a wyższe piętra na mieszkania. W Mezontetowcu są 54 dwupoziomowe mieszkania (po 18 na każdym z pięter). Każde ma ok. 70 metrów kwadratowych.  Na dolnym poziomie znajduje się salon, kuchnia i toaleta a na górnym dwie sypialnie, toaletę łazienka. Taki układ poprawiał komfort codziennego życia i wprowadzał wyraźny podział między przestrzenią wspólną a intymną. Każde z mieszkań ma loggie od wschodniej strony budynku oraz balkon na górnej kondygnacji. Na ostatnim piętrze znajdują się jednopoziomowe mieszkania z tarasami na części dachu. 

Charakterystycznym elementem Mezonetowca są galerie komunikacyjne oraz balkony, które nie tylko pełnią funkcję użytkową, lecz także kształtują rytm elewacji.  Pierwotna kolorystyka elewacji opierała się na kontraście między naturalnym, szarym kolorem betonu elewacji bocznych oraz ścian poprzecznych oddzielających moduły mieszkalne a bielą ścian wewnątrz loggii. Sufity balkonów miały słoneczny, żółty kolor. 

Całość wpisuje się w modernistyczną zasadę prostoty formy, szczerości materiału i podporządkowania estetyki funkcji.

Miejski eksperyment społeczny

Mezonetowiec był nie tylko projektem architektonicznym, ale również społecznym. Zakładano, że mieszkańcy będą tworzyć swego rodzaju wspólnotę – korzystać z usług na parterze, spotykać się na galeriach i żyć w bliskim kontakcie z miastem. Lokalizacja w ścisłym centrum Wrocławia miała podkreślać miejski charakter inwestycji i sprzyjać aktywnemu stylowi życia.

Choć nie wszystkie te założenia sprawdziły się w praktyce, sam budynek stał się ważnym punktem odniesienia w dyskusjach o jakości przestrzeni mieszkaniowej w miastach.

Od zaniedbania do ochrony zabytkowej

Przez wiele lat Mezonetowiec tracił swój pierwotny charakter. Indywidualne przeróbki balkonów, stolarki okiennej i elewacji sprawiły, że modernistyczna spójność została zaburzona. Dopiero wpisanie budynku do rejestru zabytków w 2017 roku otworzyło drogę do kompleksowej renowacji.

W 2022 roku zakończył się trwający blisko 3 lata remont.  Przywrócono oryginalną kolorystykę fasady, odnowiono balkony, zamontowano system odwonienia galerii, wymieniono elektrykę, okna, drzwi, posadzki i przywrócono detale architektoniczne. Projekt spektakularnej renowacji przygotowali architekci z pracowni z VROA.

Remont kosztował ponad 11 mln zł. Miasto Wrocław przeznaczyło na ten cel ponad 8 mln zł.

Ikona wrocławskiego modernizmu

Dziś Mezonetowiec funkcjonuje jako pełnoprawny zabytek architektury powojennej i jeden z symboli wrocławskiego modernizmu. Jest dowodem na to, że nawet w trudnych realiach powojennych możliwe było tworzenie architektury ambitnej, funkcjonalnej i odważnej formalnie.

To budynek, który nie tylko opowiada historię swojej epoki, lecz także wciąż inspiruje do myślenia o mieście jako przestrzeni do życia – przemyślanej, ludzkiej i otwartej na innowacje.