Iglica pod Halą Stulecia we Wrocławiu. Historia niezwykłej konstrukcji

Iglica – symbol powojennego Wrocławia

Iglica pojawiła się przed Halą Stulecia w szczególnym momencie historii Wrocławia. Jest 1948 rok - od zakończenia II wojny światowej i oblężenia Festung Breslau minęło zaledwie kilka lat. Władza decyduje się na organizację Wystawy Ziem Odzyskanych – ogromnego przedsięwzięcia propagandowego, którego celem ma być pokazanie powojennej odbudowy oraz zagospodarowania ziem przyłączonych do Polski.

To właśnie na potrzeby wystawy powstała monumentalna stalowa konstrukcja zaprojektowana przez inżyniera Stanisława Hempla. Iglica stanęła przed Halą Ludową, jak wówczas nazywano dzisiejszą Halę Stulecia, i miała być jednym z najbardziej widocznych elementów całego założenia wystawowego. Narodowy Instytut Dziedzictwa wskazuje ją dziś jako kluczowy, zachowany element architektury Wystawy Ziem Odzyskanych.

Jej znaczenie nie ograniczało się jednak do funkcji dekoracyjnej. Trójnożna podstawa miała symbolizować jedność różnych grup społecznych – robotników, chłopów i inteligencji pracującej. Sama konstrukcja była natomiast znakiem odbudowy miasta i nowego porządku politycznego.

Konstrukcja, która miała przyciągać wzrok

Iglica od początku miała być obiektem efektownym. Jej pierwotna wysokość wynosiła około 106 metrów, dzięki czemu konstrukcja zdecydowanie dominowała nad otoczeniem. Stalowy obiekt wykonano w ówczesnej filii Huty Pokój, czyli dzisiejszych Zakładach Mechanicznych Bumar Łabędy. Ustawiono ją 3 lipca 1948 roku.

Na jej szczycie umieszczono specjalną lustrzaną konstrukcję przypominającą pióropusz. Jej zadaniem było odbijanie światła reflektorów i tworzenie efektu widocznego z dużej odległości. Pomysł okazał się jednak wyjątkowo nietrwały.

Dwa dni przed oficjalnym odsłonięciem Iglicy (miało mieć ono miejsce 22 lipca) nad Wrocławiem  przeszła silna burza, która uszkodziła lustrzany element i wygięła zwieńczenie iglicy. Pozostałości trzeba było zdemontować. W październiku 1948 roku zadania podjęli  się dwaj studenci – Wojciech Niedziałek i Zbigniew Jaworowski - członkowie Klubu Wysokogórskiego Kraków. Dotarcie na szczyt i usunięcie pozostałości luster zajęło im ponad dobę.

Dlaczego Iglica jest dziś niższa?

Wysokość Iglicy zmieniała się na przestrzeni kolejnych dekad. W latach 60. XX wieku iglicę "położono", skorodowany fragment jej szczytu został odcięty, przez co konstrukcja została skrócona. Przez lata przyjmowano, że po tej operacji mierzyła 96 metrów.

Dopiero podczas remontu przeprowadzonego w 2016 roku dokładnie zmierzono konstrukcję i okazało się, że jej wysokość wynosi 90,3 metra. Prawdopodobnie podczas kolejnych prac konserwacyjnych w latach 70. usunięto następne fragmenty szczytowej części Iglicy.

Dziś stalowa konstrukcja ma 90,3 metra wysokości i waży około 44 ton. Jej charakterystyczna, smukła sylwetka sprawia, że mimo upływu czasu nadal jest łatwo rozpoznawalna w panoramie miasta.

Remont Iglicy. 44 tony stali na ziemi

Jedną z najbardziej spektakularnych operacji związanych z Iglicą był jej remont przeprowadzony w latach 2016–2017. Aby przeprowadzić kompleksową konserwację, całą konstrukcję trzeba było położyć na ziemi.

Prace obejmowały m.in. piaskowanie, konserwację oraz malowanie stalowych elementów. Operacja była skomplikowana nie tylko ze względu na rozmiary obiektu, ale również jego masę. Iglica waży około 44 ton.

Pierwsza próba ponownego ustawienia konstrukcji w listopadzie 2016 roku zakończyła się niepowodzeniem. Podczas podnoszenia uszkodzeniu uległ jeden z elementów mocujących konstrukcję do podłoża. Konieczne było wykonanie dodatkowych badań oraz wymiana elementów mocujących.

Ostatecznie 14 marca 2017 roku Iglica ponownie stanęła przed Halą Stulecia. Operacja ustawienia stalowej konstrukcji trwała ponad godzinę i przebiegła bez problemów.

Iglica i Hala Stulecia – dwa symbole wrocławskiej architektury

Iglica jest dziś nierozerwalnie związana z Halą Stulecia. Sama hala, zaprojektowana przez Maksa Berga i ukończona w 1913 roku, jest jednym z najważniejszych dzieł architektury modernistycznej początku XX wieku. W 2006 roku została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Choć Iglica powstała ponad trzy dekady później, jej obecność przed halą stworzyła charakterystyczną kompozycję, która na stałe wpisała się w krajobraz Wrocławia. Monumentalna kopuła Hali Stulecia i wysoka, niemal pozbawiona dekoracji stalowa konstrukcja tworzą kontrast dwóch różnych epok i sposobów myślenia o architekturze.

Dzisiaj Iglica pełni przede wszystkim funkcję symbolu. Jest jednym z najbardziej charakterystycznych punktów kompleksu Hali Stulecia, a jej smukła sylwetka pozostaje jednym z wizualnych znaków rozpoznawczych Wrocławia.

Iglica – świadek historii miasta

Przez kolejne dekady stalowa konstrukcja była nie tylko elementem przestrzeni wokół Hali Stulecia, ale również świadkiem ważnych wydarzeń i miejscem spektakularnych akcji. Jej szczyt wielokrotnie przyciągał wspinaczy.

W maju 1982 roku na Iglicę wszedł Marian Krzemiński, działacz „Solidarności Walczącej”, który zawiesił na niej flagę „Solidarności”. W 2008 roku na konstrukcji pojawiła się z kolei flaga Tybetu. Iglica stała się również miejscem niebezpiecznych wyczynów – w 2012 roku ze szczytu skoczyli spadochroniarze, którzy po wykonaniu skoku zostali zatrzymani przez policję.

Jej historia pokazuje, że Iglica szybko przestała być wyłącznie elementem scenografii Wystawy Ziem Odzyskanych. Z czasem stała się częścią tożsamości Wrocławia – charakterystycznym punktem orientacyjnym, symbolem powojennej historii miasta i jednym z najbardziej rozpoznawalnych obiektów znajdujących się w sąsiedztwie Hali Stulecia.