Maurzyce - pierwszy na świecie spawany most drogowy projektu Stefana Bryły. Trafi na listę UNESCO?

Most w Maurzycach został oddany do użytku w 1929 roku. Powstał według projektu inż. Stefana Bryły, wówczas wykładowcy zasad budowy mostów na Politechnice Lwowskiej, a wykonała go firma „Rudzki i S-ka" z Mińska Mazowieckiego.

Most w Maurzycach: dane techniczne

Most ma 27 metrów długości i 6,2 metra szerokości (jezdnia ma 5,4 m). Przeprawę pierwotnie zaprojektowano jako konstrukcję nitowaną, tylko podłużnice i poprzecznice miały być spawane. Niebawem jednak dr inż. Wenczesław Poniż pod kierunkiem prof. Bryły przeprojektował połączenia nitowane na spawane. Dla realizacji tego mostu opracowano pierwsze w świecie przepisy spawania elektrycznego konstrukcji stalowych.

Przeważająca część prac przy budowie mostu wykonana została w warsztatach firmy „Rudzki i S-ka", jedynie prace montażowe, w tym spawalnicze oraz prace wykończeniowe wykonano w Maurzycach. Dzięki nowatorskiemu rozwiązaniu masa konstrukcji zmniejszyła się z 70 ton do 56 ton. Most był także tańszy w budowie.

Głównym elementem konstrukcyjnym są dwie stalowe belki kratowe o pasie dolnym prostym i górnym łamanym. Na belkach wsparto ruszt złożony z belek poprzecznych i podłużnych, które podtrzymują betonową jezdnię. Nawierzchnia jezdni była pierwotnie bitumiczna, obecnie ułożona jest z granitowej kostki. Most ma nośność 30 ton.

Most w Maurzycach: wycieczki architektów i inżynierów

Do Maurzyc wkrótce po otwarciu przeprawy zaczęli przyjeżdżać inżynierowie z Niemiec, Anglii, Francji i innych krajów. Polską konstrukcją interesowały się największe wówczas światowe firmy. Wzniesienie tego mostu przekonało konstruktorów do stosowania spawania zamiast niezwykle pracochłonnej techniki łączenia elementów stalowych za pomocą nitów. Ale w naszym kraju przeprawa w Maurzycach długo pozostawała jedyną realizacją z wykorzystaniem tej metody w dziedzinie mostów drogowych.

Most w Maurzycach: pomnik techniki

Most znajdował się w ciągu dawnej trasy europejskiej E8 (później E30). W 1968 roku uzyskał status zabytku. Z czasem konstrukcja przestała spełniać potrzeby ruchu (była za wąska i miała za małą nośność), więc w 1977 została przesunięta o ok. 20 m na północ, a na jego dotychczasowym miejscu wybudowano nowy, większy most. Konstrukcję pozostawiono w roli pomnika techniki. W 2008 roku znalazła się na znaczku wydanym przez Pocztę Polską w emisji „Mosty w Polsce” (obok mostu Poniatowskiego i Siekierkowskiego w Warszawie oraz mostu im Ernesta Malinowskiego w Toruniu).

W 1987 roku w ramach prac remontowych uzupełniono ubytki w konstrukcji betonowej, a po 1998 r. wykonano prace antykorozyjne i malarskie. W 2009 roku most wraz ze swoim otoczeniem został gruntownie odnowiony - jego elementy zostały wypiaskowane i pomalowane na jasnoszary kolor, jezdnię wyłożono granitową kostką, wybudowano nowe chodniki. Na głazie ustawionym przy moście wyryto motto życiowe Stefana Bryły: Trzeba myśleć i trzeba pracować.

---

Wiosną 2025 roku Związek Mostowców RP wystąpił do GDDKiA z inicjatywą wpisania mostu w Maurzycach na krajową Listę Pomników Historii Prezydenta RP (warto zaznaczyć, że na tej liście znajduje się jak dotąd tylko jeden most - w Ozimku na Małej Panwi). Kolejnym krokiem byłby starania o wpis na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Łódzki Wojewódzki Konserwator Zabytków poparł inicjatywę. 

Teraz wniosek wraz z uzasadnieniem musi trafić do Generalnego Konserwatora Zabytków. Po uzyskaniu opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa, przedstawiony zostanie on Radzie Ochrony Zabytków. Następnie czekać będzie na podpis prezydenta RP. Dopiero wtedy będzie można starać się o wpis na prestiżową listę.