Początek muzealnej opowieści w projekcie Jakuba Szczęsnego. Nowa odsłona punktu Bilety/Info w Muzeum Fabryki Norblina

Punkt Bilety/Info jest pierwszym miejscem, do którego trafiają odwiedzający Muzeum Fabryki Norblina – to tutaj kupują bilety, odbierają przewodniki, poznają trasę zwiedzania i kluczowe wątki historii zakładów przy ulicy Żelaznej. Nowa odsłona tej przestrzeni w prosty i czytelny sposób wprowadza odwiedzających w historię Fabryki Norblina i przygotowuje ich do dalszego zwiedzania całego kompleksu.

– Historyczna Namiarownia pełni dziś rolę specyficznej bramy wejściowej na wystawę stałą muzeum, która obejmuje cały ponad 2-hektarowy teren pełen historycznych budynków, hal, maszyn i artefaktów. Zależało nam, aby punkt obsługi odwiedzających wyznaczał rytm tej opowieści – od pierwszego kontaktu, aż po wejście w żywy organizm dawnej fabryki. To świadome, architektoniczne wprowadzenie do narracji muzealnej wystawy – podkreśla Artur Setniewski, dyrektor Muzeum Fabryki Norblina.

Namiarownia – krótka historia miejsca

Historia budynku sięga końca XIX wieku. Jej początkiem była niewielka, parterowa budowla wzniesiona przy elewacji przybudówki do oficyny kamienicy Franciszka Ryxa „młodszego”. Pierwotnie zaprojektowana jako szkolna weranda z tarasem, po 1893 roku przekształciła się w murowany obiekt z zadaszeniem i oknami. Po wojnie, w trakcie odbudowy zakładów, cały zespół zaczął pełnić funkcję Namiarowni – miejsca przyjmowania, sortowania i magazynowania surowca, głównie złomu, przed dalszą obróbką. To właśnie od tej funkcji pochodzi nazwa budynku. Wnętrze Namiarowni do dziś zachowało czytelny układ odpowiadający kolejnym etapom rozbudowy, a prace konserwatorsko-rewitalizacyjne prowadzone w latach 2017-2021 przywróciły jej kształt architektoniczny sprzed 1939 roku. Znajdują się tutaj także odrestaurowane maszyny z dawnej fabryki: gilotyna do prętów i drutów, gilotyna do metalu, prasa hydrauliczna ręczna oraz paczkarka.

Projekt Jakuba Szczęsnego – współczesna interwencja w zabytkowej przestrzeni

Nową odsłonę punktu Bilety/Info przy współpracy Karoliny Potębskiej - zaprojektował Jakub Szczęsny – architekt znany m.in. z realizacji Dom Kereta, jednego z najbardziej rozpoznawalnych projektów architektonicznych powstałych w Polsce w ostatnich dekadach. Jego twórczość koncentruje się na precyzyjnych, funkcjonalnych interwencjach w trudnych, często bardzo ograniczonych przestrzeniach. W przypadku Fabryki Norblina kluczowym wyzwaniem było połączenie kilku funkcji: informacyjnej, edukacyjnej i sprzedażowej, na niewielkiej powierzchni 25 mkw.

– Dysponując wąskim wnętrzem zaproponowaliśmy podłużny kształt lady recepcyjnej, która ma sprawiać wrażenie dynamicznie poruszających się stalowych i miedzianych brył. W ten sposób chcieliśmy odnieść się do tematu muzeum, jako upamiętnienia spuścizny przemysłu, a więc miejsca, które ma budzić skojarzenia min. z fabryką, maszynami i procesem produkcji. Nie chcieliśmy robić historycznej stylizacji, ani steampunkowej dekoracji, tylko współczesną, uproszczoną formę nawiązującą do języka materiałowego istniejącego wnętrza i skojarzeń z XIX-wiecznym przemysłem– wyjaśnia Jakub Szczęsny.

Konstrukcja lady zapewnia dostępność dla osób z niepełnosprawnościami, umożliwia sprawną obsługę zwiedzających, wydawanie audioprzewodników oraz jednoczesną pracę dwóch osób. Całość funkcjonuje jak współczesny „konsolowy interfejs” muzeum. Tłem dla nowego projektu są oryginalne ceglane ściany, stare lampy oraz podłogowe płyty żeliwne, które zostały zachowane z czasów funkcjonowania fabryki i starannie odrestaurowane. We wnętrzach punktu informacyjnego ważnym elementem jest także mini-fotoplastykon, pełniący rolę wizualnego wprowadzenia do opowieści o historii Fabryki Norblina i zapowiadający dalsze etapy zwiedzania muzeum.

Sklepik muzealny oraz ikona polskiego art déco

Centralnym elementem projektu jest gablota ekspozycyjna prezentująca reprodukcję cukiernicy-kuli projektu Julii Keilowej – najcenniejszego obiektu w ofercie muzealnego sklepiku. Lekka, niemal jubilerska forma gabloty została zaprojektowana jako integralna część aranżacji i podkreśla rangę przedmiotu, który do dziś uznawany jest za ikonę polskiego art déco. Oryginał cukiernicy powstał około 1935 roku na zamówienie zakładów Norblin, Bracia Buch i T. Werner. Muzeum Fabryki Norblina zrealizowało jej limitowaną, wierną oryginałowi serię, wykorzystując historyczne technologie oraz analogowe techniki metaloplastyczne. Za rekonstrukcję odpowiadał Tomasz Gil, który odtworzył proces formowania, konstrukcji i srebrzenia – prace nad projektem trwały ponad dwa lata. Uzupełnieniem tej ekspozycji są proste, eleganckie półki prezentujące pozostałe produkty muzealnego sklepiku – pamiątkowe drobiazgi inspirowane historią Fabryki Norblina. Całość wpisuje się w minimalistyczny charakter projektu, łącząc funkcję sprzedażową z narracją muzealną i estetyką miejsca.

Początek muzealnej podróży

Muzeum Fabryki Norblina zostało otwarte w grudniu 2021 roku jako muzeum prywatne, działające w oparciu o regulamin uzgodniony z Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Funkcjonuje jako muzeum rozproszone w skali miasta – ekspozycją jest cały zrewitalizowany kompleks Fabryki Norblina, wpisany w historyczną tkankę warszawskiej Woli. Na stałej wystawie prezentowanych jest 10 zabytkowych obiektów budowlanych, 50 maszyn i urządzeń datowanych od końca XIX wieku do lat 60. XX wieku oraz blisko 400 posrebrzanych wyrobów metalowej galanterii. Całość tworzy jedną z najpełniejszych i najlepiej udokumentowanych opowieści o historii warszawskiego przemysłu metalurgicznego.

Dla zwiedzających przygotowano cztery ścieżki zwiedzania: Budynki i Architektura, Maszyny i Urządzenia, Ludzie oraz Wyroby. Każda z nich dostępna jest na trzech poziomach szczegółowości – Turysta, Rodzina i Ekspert – co pozwala dopasować doświadczenie do wieku, zainteresowań i czasu zwiedzania. Muzeum korzysta również z nowoczesnych rozwiązań multimedialnych, dzięki którym odwiedzający mogą niemal namacalnie przenieść się do czasów, gdy fabryka tętniła codzienną pracą. Wystawę stałą można zwiedzać przy pomocy aplikacji mobilnej, i materiałów drukowanych.

Jednak szczególnym elementem oprowadzań są przewodnicy występujący w strojach z epoki, wcielający się w role dawnych właścicieli fabryki – Teodora Wernera, Ludwika Norblina oraz Albertyny Werner z domu Norblin – co dodatkowo wzmacnia narracyjny i edukacyjny charakter wizyty.

Nowy punkt Bilety/Info w Namiarowni stanowi początek tej opowieści – miejsce, w którym współczesna architektura spotyka się z przemysłowym dziedzictwem, porządkując pierwsze doświadczenie zwiedzających i wprowadzając ich w wielowątkową historię Fabryki Norblina. Jakość tej koncepcji została doceniona także branżowo – Muzeum Fabryki Norblina zostało laureatem konkursu Mazowieckiej Regionalne Organizacji Turystycznej na Najlepszy Produkt Turystyczny Województwa Mazowieckiego 2023.