Immeuble Clarté w Genewie. Le Corbusier i manifest nowoczesnego mieszkalnictwa [IKONY ARCHITEKTURY]

Immeuble Clarté, przy Rue Saint-Laurent 2–4 w Genewie,  jest jednym z najważniejszych dzieł mieszkaniowych Le Corbusiera i jednocześnie kluczowym przykładem wczesnego modernizmu europejskiego. Budynek powstał w latach 1931–1932 we współpracy z Pierre’em Jeanneretem i stanowił odważną próbę przełożenia teoretycznych założeń nowoczesnej architektury na realny, miejski dom wielorodzinny. Projekt realizowali Boris Nazarieff, Francis Quétant i John Torcapel. Inżynierem projektu był Robert Maillart. Już sama nazwa „Clarté”, czyli „jasność”, zapowiadała główną ideę projektu: maksymalne otwarcie architektury na światło, przestrzeń i nowy sposób życia.

Forma architektoniczna i rola światła

Gmach ma 9-kondygnacji i 50 mieszkań, zgrupowanych wokół dwóch klatek schodowych. Immeuble Clarté wyróżnia się lekką, niemal transparentną formą. Jego konstrukcja opiera się na stalowo-żelbetowym szkielecie, co pozwoliło architektom uwolnić elewacje od funkcji nośnej. Dzięki temu możliwe było zastosowanie niemal całkowicie przeszklonych fasad, które stały się jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów budynku. Duże powierzchnie szkła, przesuwne okna i drzwi oraz zewnętrzne balkony sprawiają, że granica między wnętrzem a zewnętrzem zostaje zatarta, a mieszkania są intensywnie doświetlone przez cały dzień.

Pięć punktów nowoczesnej architektury w praktyce

Immeuble Clarté realizuje w praktyce wiele z założeń słynnych „Pięciu punktów nowoczesnej architektury” Le Corbusiera. Wolny plan pozwalał na elastyczne kształtowanie wnętrz mieszkań, dostosowanych do potrzeb lokatorów, natomiast wolna fasada stała się polem eksperymentu z nową estetyką szkła i metalu. Budynek został częściowo uniesiony na słupach, co porządkowało przestrzeń parteru, a taras dachowy pełnił funkcję wspólnej przestrzeni rekreacyjnej. Całość miała tworzyć nowoczesny „immeuble-villa” – pionową odpowiedź na ideę domu jednorodzinnego z ogrodem, przeniesioną w gęstą strukturę miasta.

Funkcja mieszkaniowa i wymiar społeczny

Równie istotne jak forma były rozwiązania funkcjonalne i społeczne. W budynku zaprojektowano mieszkania o różnych metrażach, od niewielkich lokali po dwupoziomowe apartamenty, co sprzyjało różnorodności społecznej mieszkańców. Le Corbusier przykładał dużą wagę do standaryzacji i jakości wyposażenia: kuchnie, łazienki czy instalacje miały odpowiadać nowoczesnym standardom higieny i komfortu, a jednocześnie pozostawiały użytkownikom możliwość indywidualnych wyborów, na przykład w doborze kolorów czy wykończeń.

Ochrona, renowacja i status zabytku

Historia Immeuble Clarté nie była jednak pozbawiona trudności. Przez dekady budynek zmagał się z problemami technicznymi i zmieniającymi się gustami, które nie zawsze sprzyjały modernistycznej estetyce. W latach 70. XX-wieku budynkowi groziło nawet wyburzenie.  Dopiero objęcie go ochroną konserwatorską oraz gruntowna renowacja na początku XXI wieku pozwoliły przywrócić mu pierwotny charakter i podkreślić jego wyjątkową wartość architektoniczną. W 2016 roku Immeuble Clarté został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO jako część zespołu najważniejszych realizacji Le Corbusiera.

Przeczytaj: Wielki Le Corbusier. 17 budynków na liście dziedzictwa UNESCO>>

Znaczenie Immeuble Clarté dziś

Dziś budynek ten jest nie tylko cennym zabytkiem, lecz także żywym świadectwem modernistycznej wiary w postęp, racjonalność i lepszą przyszłość tworzoną poprzez architekturę. Immeuble Clarté pokazuje, że nowoczesne idee mieszkaniowe sprzed niemal stu lat wciąż mogą inspirować współczesne myślenie o mieście, świetle i jakości codziennego życia.